02/04/2009 (19:22)

33 suala kommunistin 33 cavabı

   İşçi! Milli sərvətin tək və gerçək yaradıcısı. Ən dahi alim beyninin layihəsi belə sənin əməyin tətbiq edilmədiyi müddətcə dəyərsiz kağız parçasıdır. Yalnız sənin əməyin ölüyə can verən dirilik suyu kimi sirayət etdiyi hər yerdə sərvət və gerçək dəyər yaradır. Bütün ölkə, bəşəriyyət ancaq sənin əməyinin hesabına tərəqqi və inkişaf edir. Bu o əməkdir ki, sən onun hesabına Sovet İttifaqı dövründə pulsuz səhiyyə, pulsuz təhsil, pulsuz mənzil və saysız hesabsız güzəştlər almışdın. Bu günsə sənin bu hüquqların əlindən alınmış və bir parça çörəyə, əzələni satacaq bir işə və ən dəhşətlisi isə kimlərinsə mərhəmətinə möhtacsan. İndi sənin əlindən alınmış hüquqların (mənzil fondun, təhsil fondun, səhiyyə fondun) sərvət şəklində harın sahibkarların cibinə axır. İndi sən özünü, övladını müalicə etdirmək üçün televiziya ekranlarından göz yaşları içərisində mərhmət dilənirsən. Sənin əməyini mənimsəyib şişənlər isə sənin hesabına sərvət gölündə üzürlər. Sən qan qusanda onlar bank hesablarına yığın-yığın sərvət «qusurlar».
    Məhkum edildiyin daxmadan başını çıxarıb ətrafında ucalan göydələnlərə, villalara bax. Onlar sənin oğurlanmış hüquq və azadlıqlarındır. Onlar nə qədər böyük və dəb-dəbəlidirsə, sən bu dəb-dəbənin fonunda bir o qədər cılız, təhqir olunmuş və hüquqsuzsan. Bu hüquqsuz və miskin həyatına baxıb dəhşətə gəl.
    Hər cür sərvətin yeganə mənbəyi - işçi! Sənin əməyin qul əməyi kimi istismar olunur. Hər şey sənin əməyinlə yaranır, amma sən bunun müqabilində heç bir təminat almırsan. Bax! Mövcud rejimin «sütun»larına, bax onların dəb-dəbəli həyatına. Onlar sənin zəhmətinin nəticəsini yeyir. Bax! Vəkillərə, polisə, orduya, onlar da sənin əməyindən bəhrələnir. Bax! Şou-bitznes təlxəklərinə, bir gecədə göbək atıb avtomobil qazananlara, bax onların göbəyinə dollar basanlara. Zənginlərin iti-pişiyi belə səndən daha yaxşı həyat sürür. Bu quruluşun, bu rejimin nəzərində sənin it qədər də dəyərin yoxdur.
    Universitetlərdə «qaz» kimi yolunub ütülən tələbə! Universitet sənin cibini qırxandan sonra sənə əl boyda bir karton parçası verib ardından da bir təpik vurub tullayacaq təminatsız həyatın ağuşuna. Darvazanın kandarından sənin ümidsiz, sabahı məchul acı taleyin başlayacaq. Həyatın acı zərbələri addımbaşı hər tində sənnin mənliyini əzib, ayaqlayıb, mənəviyyatını eybəcərləşdirəcək. Simasızlaşmış, daxilən eybəcərləşmiş, mənən sınmış həyat sənin alın yazın olacaq. Təminatsız həyatın sərt sillələri; işsizlik, yoxsuzluq, ehtiyac, xəstə mühit sabahkı günə olan ümidlərini aşındırıb yox edəcək.
    Bəlkə düşünüb ola bilməz deyirsən? Hə, inkişaf etmiş avropalı həmfikirlərində sənin kimi düşünürdü. Artıq sənin bu cümlələri oxuduğun saat onlardan 95 nəfəri öz səhvlərini həyatları bahasına başa düşdülər. Belə ki, onlar son çarəni həyatlarına qəsddə gördülər. Bu cümlələri oxuyub düşündüyün hər saat kapitalist qərbi Avropada daha 95 nəfər bu aqibəti yaşayacaq və yaşayır. Bu isə qərbi Avropada hər il 100 minlərlə özünəqəsd və özünəqəsdə təşəbbüs deməkdir.
    Nə vaxtsa sənin də aqibətin belə olacaq. Özü də bilirsən niyə? Çünki cəmiyyətin 5-10% zəngin təbəqəsi lüks içərisində yaşasın deyə, hansısa biznesmen milyonlarla dollarlıq villada, 100-150 min dollarlıq avtomobillərdə qudurğan bir həyat yaşasın deyə.
    Gəncliyini cəmiyyətin tərəqqisinə qurban vermiş təqaüdçü, bütün mənalı ömrünü cəmiyyətin maariflənməsinə həsr etmiş müəllim, ömrü boyu insanların sağlamlığı keşiyində duran həkim, bilik və bacarığını quruculuğa sərf etmiş mühəndis, bu deyilən acı həqiqətlər sənin də aqibətindir.
    Problemlər çox, onların qurbanları daha çox, çıxış yolu isə təkdir. «Çağırış» qəzetinin çağırışına səs verən hər kəsi kapitalizmin «oğru qanunlarına» YOX deməyə çağırırıq.
    İsməti, namusu ayaqlar altına atılmış Azərbayjan qadını, bu qəzet sənin səsindir. Arvad tumanı satmağa məhkum edilmiş Azərbaycan kişisi, bu qəzet sənin səsindir. Səhərdən axşamadək hərbi əsir kimi işlədilən işçi qardaşım, bu «Çağırış» sənin çağırışındır. Qapılarda iş və mərhəmət dilənçisi edilmiş işsiz, bu «Çağırış» sənin harayındır. «Çağırış» qəzeti sizin səsiniz olacaq, sizin vəkiliniz olacaq. Biz sizə görüşməyə bir ünvan verdik, birləşməyin ünvanıdır «Çağırış». Biz ayrı-ayrılıqda heç nəyik. Amma bu ünvanda birləşəndə biz gücük, qüvvəyik. Sən bir damcısan rejim qarşısında, rejimsə qaya parçası. Təklikdə sən çox zəifsən, amma damcılar çoxalanda və onlar hamısı bir nöqtəyə vuranda qaya parçası oyulub deşilir. Bax burada atalar yaxşı deyib: «damcı daş dələr».
    Biz hamımız kapitalist bazar iqtisadiyyatının «oğru qanunlarına» YOX deyirik, siz də YOX deyin. BİRLİKDƏN QÜVVƏT DOĞAR !
   
    Sual 1. Karl Popper marksist fəlsəfəyə münasibətini açıqlayaraq yazırdı: «Marksizm – bu tamamilə yalan və çox iddialı (lovğa) nəzəriyyədir». Sizcə Popperin bu diaqnozu nə dərəcədə elmi əsasa malikdir və onun bu sözləriylə razılaşmaq olarmı?
   
    Cavab: Karl Popperin dediyi bu və bu qəbildən olan fikirlər onun azad iradəsinin yox, İngilis Kəşfiyyat İdarəsinin siyasi iradəsinin məhsuludur. Başqa sözlə o, bu qərəzli fikirlərini Amerika və İngilis Kəşfiyyat İdarələrinin sifarişiylə söyləmişdir. Hələ 1914-18-ci illərdədə I Dünya müharibəsi zamanı İngilis Kəşfiyyat orqanları qarşı düşmən cəbhədə yer almaş Osmanlı imperiyası əleyhinə siyasi propoqanda məqsədiylə sifarişli kitablar yazdırmışdırlar. Məsələn, dünyaca məşhur ingilis tarixçisi Arnold Toynbi kəşfiyyat orqanlarının sifarişi əsasında Osmanlı imperiyası əleyhinə «Mavi kitabça» adlı kitab yazmış və orada tamamilə uydurma, yalançı rəqəmlər və heç vaxt olmamış «faktlar» əsasında qondarma erməni soyqırımını əsaslandırmağa çalışmışdır ki, nə vaxtsa ingiliş kəşfiyyatının sifarişi ilə Osmanlı əleyhinə propoqanda məqsədiylə qələmə alınmış və heç bir reallığı əks etdirməyən bu «fırıldaqçı kitab» indi də erməni lobbisinin siyasi fəaliyyətinin əsasını təşkil etməkdədir. Məhz eyni ssenariylə, amma bu dəfə Sovet İttifaqı və kommunizm əleyhinə siyasi, ideoloji propoqanda üçün nəzərdə tutulmuş sifarişli kitabın yazılması Karl Popperə tapşırılır. Popper bu sifarişli propoqanda ədəbiyyatını 1943-cü ilə kimi yazıb qurtarır (Yeni Zellandiya) və müharibə başa çatandan sonra, 1945-ci ildə Londona qayıdaraq onu ingilis dilində nəşr etdirir.
    Beləliklə, Arnold Toynbi və onun qondarma erməni soyqırımına həsr etdiyi bədnam «Mavi kitabça» nə qədər cəfəngiyatdırsa, Karl Popperin də kommunist ideologiyası əleyhinə qələmə aldığı «Açıq cəmiyyət və onun düşmənləri» kitabı və o cümlədən orada gedən «Marksizm – bu tamamilə yalan və çox iddialı (lovğa) nəzəriyyədir» - kimi fikirləri bir o qədər cəfəngiyatdir, absurddur. Bu tip ittihamlar elmi əsaslara yox, siyasi təməllərə söykənir və sifarişli xarakter daşıdığından olduqca qərəzlidir, doğruluq ehtimalı sıfırdır.
    Təməl prinsipləri kəşfiyyat idarələrinin zirzəmilərində planlanmış və «soyuq müharibə» zamanı kommunist ideologiyası əleyhinə siyasi, ideoloji propaqanda aparmaq məqsədi daşıyan bu tip kitablar sifariş əsasında yazıldığından, Popper sadəcə olaraq marksizmi inkar etməyə məhkum idi. Çünki kəşfiyyat zirzəmilərindən sifarişlər bu yöndə gəlirdi. Necəki Arnold Toynbi öz elmi kimliyini ayaqlayaraq İngilis Kəşfiyyat orqanlarının sifarişiylə tarixdə heç bir zaman olmamış «erməni soyqırımı» məsələsini uydurub ortaya atmışdır, eləcədə eyni ssenariylə Popperdə kəşfiyyat idarəsinin sifarişiylə kommunizm əleyhinə «Açıq cəmiyyət» adlı qondarma ideologiyanı ortaya çıxarmışdır. Təsadüfi deyil ki, Popperin ölümündən sonra onun ardıcılları bu ideologiyanın yalan və soyuq müharibədə kommunizm əleyhinə propaqanda məqsədiylə, həm də sifarişli olaraq yaradıldığını açıqca etiraf etmişdilər. Belə olan təqdirdə kommunistlərin Popperin fikirlərini inkar etməyə heç lüzumda qalmır, onsuzda onlar özləri özlərini inkar etmişdirlər.
   
    Sual 2. Kommunist ideologiyası SSRİ – nin timsalında özünü doğrultmadı və süqut edib tarix səhnəsindən silindi. Bundan sonra bu ideologiyanı yenidən dirçəltməyə çalışmaq Şeyxnəsrullahlıq edib ölünü diriltməyə bənzəmirmi?
   
    Cavab: Bu cür düşünən insanlar çox elementar səhvə yol verirlər, ona görə də çıxardıqları nəticə elmi baxımdan yanlışdır. Bu səhv ondan ibarətdir ki, belələri Sovet İttifaqı ilə (SSRİ dövləti) kommunist ideologiyasını eyniləşdirirlər, ona görə də SSRİ – nin süqutunu Kommunist ideologiyasının tarix səhnəsindən silinməsi kimi başa düşürlər. Əslində isə Sovet İttifaqı və Kommunist ideolgiyası fərqli fenomenlərdir, bunları heç cürə eyniləşdirmək olmaz. Əvvəla Sovet İttifaqı siyasi sistem idi və onun kommunist ideologiyasının prinsipləri ilə üst-üstə düşməyən, belə demək mümkündürsə, daban-dabana ziddiyyət təşkil edən xüsusiyyətləri, nöqsanlı cəhətləri var idi ki, onun da süqutunu bu nöqsanlar şərtləndirdi, hansıki bu nöqsanların heç biri kommunist ideologiyasından irəli gəlmirdi. Başqa sözlə, belə demək mümkündürsə Sovet İtttifaqı və orada 70 il ərzində mövcud olmuş avtoritar inzibati-amirlik sosializmi Marksın və Engelsin elmi sosializm prinsiplərinin təhrif olunmuş, demonlaşmış, eybəcərləşmiş formasıydı. Məhz Sovet İttifaqının dağılmasınada səbəb kommunizm prinsiplərinin kobud surətdə pozulması oldu.
    Bundan başqa Marks vurğulayırdı ki, kapitalizmdən kommunizmə keçid son dərəcə çox müxtəlif siyasi formalar doğuracaqdır, məhz Sovet dövləti bu siyasi formalardan sadəcə biriydi. Bu formanın tənəzzülü onun kommunist ideologiyasına əsaslanmasından yox, bu ideologiyanın prinsiplərinin kobud surətdə pozulmasından irəli gəlirdi. Kommunist ideologiyasından bu cür kənara çıxmalar Sovet siyasi rejiminin xarakterindən tutmuş kollektivləşmə siyasətinə və millətlərarası münasibətlərə qədər demək olar ki, bütün sahələrdə özünü büruzə verirdi. Sovet İttifaqında sosialist demokratiyasının yerini avtoritarizm, ictimai idarə və ictimai nəzarətə əsaslanan təsərrüfat idarəçiliyi əvəzinə inzibati amirlik, millətlərarası toleyrantlığın, beynəlmləlçiliyin yerini isə «böyük qardaş» pərdəsi altında rus şovinizmi tuturdu. İndi mən sizdən soruşuram, bu nöqsanlardan hansının yaxından uzaqdan kommunist ideologiyasıyla əlaqəsi var? Əlbəttə heç birinin. Belə olan halda siyasi sistemin qüsurlarını, hətta ayrı-ayrı rəhbərlərin şəxsi nöqsanlarını belə ideologiyanın ayağına yazmaqla Kommunist ideologiyasını gözdən salmaq nə dərəcədə doğrudur?
   
    Sual 3. Kapitalist bazar iqtisadiyyatı inkişaf etdikcə sosiallaşır, demokratikləşir, humanistləşir. Sosial ədalət prinsipləri ödənilir və daha konkret, səhmdar cəmiyyətlərin hesabına bir sinif yox, bütün cəmiyyət mülkiyyətçi olur. Milyonlarla fəhlə bu səhmdar cəmiyyətlərin səhmlərini əldə etməklə mülkiyyət üzərində sahiblik hüququ qazanır ki, bu yolla onlar həm müəsissənin idarə edilməsində iştirak edir, həm də mülkiyyətdən pay almaqla kiçik kapitalistə çevrilirlər. Amma kommunistlər iddia edirlər ki, kapitalizm fəhlələri ancaq kasıblaşdırır. Doğrudanmı siz kommunistlər hələ də belə düşünürsünüz?
   
    Cavab: Baxmayaraq ki, çoxları səhmdar cəmiyyətləri «kapitalın» ictimailəşməsi, sosiallaşması, istehsalın demokratikləşməsi və bununlada guyaki kapitalizmin eybəcər xüsusiyyətlərdən azad olması kimi qələmə verməyə çalışırlar, amma gerçəklikdə vəziyyət heçdə belə deyil. Belə ki, səhmdar cəmiyyətlər bu günkü dünya iqtisadiyatında «kapitalın» sosiallaşmasından çox, cəmiyyətin sıravi üzvləri hesabına küllü miqdarda sərbəst kapitalın «sorularaq» sahibkar, bankir işbazların, birja fırıldaqçılarının ixtiyarına verilməsi, sahibkar kapitalistlərin davamlı olaraq əhalinin hesabına pul mənbələriylə təminatına xidmət deməkdir. Lifmanın təbirincə desək, maliyyə oliqarxiyasının qüdrətinin artırılması üsuludur. Nəticədə nə baş verir; şirkət səhmlərinin 40-50%-ni öz əlində saxlayır, qalanını isə satışa çıxararaq küllü miqdarda pulu şirkətin bank hesablarına cəlb edir və əlində saxladığı səhm paketi vasitəsiylə əhalidə olan səhm paylarınıda təkbaşına idarə edir. Deməli nəticədə sadə səhmdarlar faktiki olaraq idarəetmə prosesindən kənarda qalır. Hələ əgər səhmdar cəmiyyət «nəvə cəmiyyətlər» prinsipiylə işləyirsə, onda şirkət sahibləri cəmi 10-15% paya sahib olmaqla yerdə qalan 85-90%-lik səhm kapitalını da təkbaşına idarə edə bilirlər. Bu isə o deməkdir ki, səhmdar cəmiyyətlər deyildiyi kimi əhalinin şirkətin idarə edilməsində iştirakı olmayıb, əksinə, bir qrup işbazın böyük əhali kütləsi hesabına qaz vurub qazan doldurması prosesidir. Lüdviq Eşveqe bunu çox dəqiq olaraq belə ifadə edirdi: «Həqiqətdə isə… yalnız ona nail olurlar ki, işdən yaxşı xəbəri olan bir neçə şəxs, səhmdarlar sürüsü hesabına varlana bilir».
    Birja məzənnələrini istədikləri vaxt süni surətdə aşağı salıb yüksəltməyi bacaran belə fırıldaq dahiləri nəticədə milyonlarla səhmdarın itirməsi hesabına bir göz qırpımındaca milyardlarla dollar pul qazanırlar.
   
    Sual 4. Yaponiyada əhalinin 90%-nin, ABŞ-da isə 70%-nin istehsal vasitələri üzərində mülkiyyət hüququ vardır. Bu ölkələrdə hətta fəhlələrdə «minisahibkarlardır» və heç işləməsələr belə səhmdən gələn gəlirlə firəvan həyat sürürlər. Məgər bu kapitalist bazar iqtisadiyyatının sosiallaşması, demokratikləşməsi deyilmi, siz bu nailiyyəti inkar edirsiniz?
   
    Cavab: Bu ancaq zahirən belədir və insanların gözünə kül üfürməkdən başqa bir şey deyildir. Bəli bu həqiqətdir ki, ABŞ-da, Yaponiyada əhalinin 70-90%-i səhm sahibidir. Amma gəlin görək onların sahib olduğu səhmlərin real bazar dəyəri bu ölkələrdə olan bütün səhmlərin ümumilikdə bazar dəyərinin neçə faizini təşkil edir? Məlum olur ki, sadə amerikalıların hamısının səhmlərinin bir yerdə bazar dəyəri ümumilikdə Amerikada olan səhmlərin bazar dəyərinin sadəcə olaraq 0,2%-ni təşkil edəcək qədər gülünc və mikroskopik bir rəqəmdir. Başqa sözlə, hər hansı bir amerikalı maqnatın, məsələn Rokfellerlərin, Düpon ailəsinin sahib olduğu səhmlərin bazar dəyəri sadə amerikalıların sahib olduğu səhmlərin toplam bazar dəyərindən dəfələrlə çoxdur. Yəni bir maqnat bütün zəhmətkeş amerikalılardan daha çox səhimə sahibdir və onlardan daha çox qazanır.
    Bunumu siz nailiyyət hesab edirsiniz? Əgər bir tək Düpon ailəsinin sahib olduğu səhmlərin bzar dəyəri bütün sadə amerikalıların sahib olduqları səhmlərin toplam bazar dəyərindən 10 dəfə çoxdursa, onda səhmdar cəmiyyətlərin kimlərə sərf etdiyini sübut etməyə heç bir ehtiyac qalmır. Deməli əsas məsələ əhalinin 70-90%-nin səhm sahibi olması yox, onların sahib olduğu səhmlərin real bazar dəyəridir.
   
    Sual 5. Kommunistlər nə üçün həyatda ancaq iki rəng görürlər; - ağ və qara? Sanki kommunistlər üçün cəmiyyət ancaq ifrat zənginlərdən və ifrat yoxsullardan ibarətdir. Halbuki, real həyatda bu heçdə belə deyil. Məsələn, inkişaf etmiş ölkələrdə əhalinin böyük əksəriyyətini ortabablar, yəni orta sinif nümayəndələri təşkil edir ki, onların da gəlirləri kifayət qədər yüksəkdir. Belə olan halda kommunistlər çoxluğun yox, yoxsul azlığın müdafiəçiləri kimi çıxış etmirlərmi? Başqa sözlə, azlığın partiyası olmurlarmı?
   
    Cavab: Ortababların olması heçdə hər şeyin yaxşı olması demək deyil. Çünki bu olduqca nisbi anlayışdır. Məsələn, gəlin götürək ən inkişaf emiş kapitalist dövləti olan Amerikanı, hansı ki, bu ölkənin əhalisinin 50%-i «orta sinfə» aid edilir, amma Amerika əhalisinin cəmi 1%-ni təşkil edən ən varlı təbəqənin gəlirləri bu 50%-lik «orta amerika sinfi»nin gəlirlərindən düz 8 dəfə daha çoxdur. Bundan başqa, Amerikada ölkə əhalisnin yarısı bank əmanətlərinin cəmi 1%-nə sahibdir. Belə olan halda hansı sosial ədalətdən və hansı «orta sinif»dən danışmaq olar?
    Götürün Avropanı, yenə həmən mənzərədir. Son zamanlar ard-arda baş verən iqtisadi böhranlar fəxarətlə «orta sinif» adlandırılan təbəqəni bu ölkələrdə artıq çoxdandır ki, gözəgörünməz edib. Fransada təkcə 2004-cü ildə əhalinin alıcılıq qabiliyyəti 40% azalmışdır ki, bu fonda «orta sinif»dən danışmaq əhəmiyyətsiz bir şeyə çevrilmişdir. Son bir il ərzində (2004 aprel – 2005 aprel) Avrozonada yanacağın qiyməti 30%, nəqliyyat xərcləri isə 10% bahalaşmışdır. Ümumilikdə göğtürdükdə isə son 4-5 il ərzində bu ölkələrdə qiymətlər bir neçə dəfə bahalaşıb ki, bununda müqabilində əhalinin pul gəlirləri kəskin surətdə azalmışdır. Heç təsadüfü deyil ki, 2004-cü ilin avqustunda Almaniyada sosial-iqtisadi vəziyyətin getdikcə pisləşməsini protest edən mitinqçilər çiyinlərində rəmzi olaraq tabutlar daşımış və bununlada Şlöyder hökumətinin ölkədə «orta sinfi» dəfn etdiyini söyləmişdirlər.
    Bəli, bu günki qərbdə uydurma «orta sinfin» gerçək vəziyyəti budur.
   
    Sual 6. Amerika Birləşmiş Ştatları, Yaponiya, Almaniya, Fransa kimi inkişaf etmiş kapitalist ölkələrində dövlətin iqtisadiyyata demokratik müdaxiləsi fəhlələri yüksək həyat səviyyəsiylə təmin etmişdir. Skandinav (Norveç, İsveç, Danimarka və s.) ölkələrində Marksın dediyi sosial problemlər artıq öz həllini tapmaq üzrədir. Digər inkişaf etmiş dövlətlərdə də kapitalizmin doğurduğu sosial problemlər uğurla öz həllini tapır. Sizcə kapitalizmin bu nailiyyətləri bir daha kommunist ideologiyasının gərəksizliyini sübut etmirmi?
   
    Cavab: Sizin haqqında danışdığınız bu nailiyyətlər çox təəssüfki həmən dövlətlərin rəsmi statistik göstəriciləri tərəfindən qətiyyətlə inkar olunur. Siz iddia edirsiniz ki, inkişaf etmiş kapitalist dövlətlərində fəhlələrin həyat səviyyəsi yüksəkdir. Gəlin baxaq, görək doğrudanmı bu belədir? Məsələn, götürək ən inkişaf etmiş kapitalist dövləti - Amerikanı. 1997-ci ilin rəsmi statistik göstəricilərinə görə Amerikada yoxsulluq həddindən aşağı səviyyədə yaşayanların sayı 1977-ci illə müqayisədə 11 milyon nəfər artaraq 35 milyon nəfərə çatmışdır. Başqa sözlə, 20 il ərzində Amerikada ifrat yoxsulların sayı yarıba-yarı artmışdır. 2004-cü ilin əvvəlinə olan rəsmi dövlət statistikasına görə ötən 6 il ərzində Amerikada ifrat yoxsul əhalinin sayı daha 1 milyon nəfər artaraq 36 milyon nəfərə çatmışdır. İndi dünyanın bu ən zəngin ölkəsində hər 100 vətəndaşın 12-13 nəfəri ifrat dərəjədə yoxsuldur. Hər 5 amerikalı uşaqdan biri, hər dörd qaradərilidən biri ifrat yoxsulluq həddində yaşayır. Dünyanın ən çox super milyarderinin məskunlaşdığı Nyu-York şəhərində hazırda 400 min insan ajdır, 1 milyon insan kifayət qədər qidalana bilmir, 2,4 milyon insan isə arzuolunmaz dərəcədə yoxsuldur.
    Bunlarımı siz nailiyət hesab edirsiniz, haqqında danışdığınız yüksək həyat standartları bunlardırmı? Əgər faktlar azlıq edirsə biz yenə də davam etdirə bilərik.
    1997-ci ilin statistik göstəricilərinə görə Amerika əhalisinin 43,4 milyon nəfəri tibbi sığortadan məhrumdur ki, bu da 1996-cı illə müqayisədə 1,7 milyon nəfər çoxdur. Əgər nəzərə alsaq ki, Amerikada tibbi xidmət pulludur və olduqca bahalıqdır (məlumat üçün deyim ki, təkcə 2000-2004-cü illərdə bu ölkədə tibbi xidmət orta hesabla 64% bahalaşıb) onda tam mübağiləsiz demək olar ki tibbi sığortğadan məhrum 10 milyonlarla amerikalı faktiki olaraq ölümə tərk edilmişdir. Budur Amerikanın timsalında kapitalizmin gerçək siması, budur «azad Amerika» mifinin dramatik sonu.
    İndi mən sizdən soruşuram, sizcə kapitalizmin bu eybəcərlikləri bir daha kommunist ideologiyasının gərəkliliyini və doğruluğunu sübut etmirmi?
   
    Sual 7. Siz ancaq Amerika haqqında danışdınız. Avropa ölkələrində isə sosial yönümlü bazar iqtisadiyyatı mövcud olduğundan Amerikada rast gəlinən bu eybəcərliklərə Avropada təsadüf edilmir. Başqa sözlə, Avropa kapitalizmi daha sosial təminatlı xarakter daşıyır və gəlir bölgüsündəki ədalət gözlənilir. Bu barədə nə deyərdiniz?
   
    Cavab: Doğrudanmı siz elə düşünürsünüz ki, Avropa ölkələrində əhalinin vəziyyəti Amerikayla müqayisədə daha yaxşıdır. Halbuki mən belə deməzdim. İndi Avropa iqtisadiyyatı özünün durğunluq dövrünü yaşayır. Qitənin ən zəngin dövlətləri olan Almaniya və Fransa yaxın illərdə ard-arda bir neçə iqtisadi böhran keçiriblər. Elə indi də vəziyyət ürəkaçan deyil. Amerikada iqtisadiyyatın inkişaf sürəti illik 3,6% təşkil etdiyi halda Avropada bu göstərici 2005-ci il üçün cəmi 1,1% praqnozlaşdırılır. İtaliyada isə iqtisadi inkişaf bu il üçün ümumiyyətlə gözlənilmir. İndi özünüz nəticə çıxarın, əgər Amerikada iqtisadi inkişaf sürəti illik 3-4% ola-ola 10 milyonlarla insan səfalət içərisində yaşayırsa, onda görün bundan 3 dəfə daha zəif inkişaf edən avropa ölkələrində əhalinin sosial vəziyyəti hansı səviyədədir. Müqayisə üçün deyim ki, indi avropada qiymətlərin kəskin surətdə bahalaşması fonunda işsizlərin sayı özünün böhran həddinə çatıb. Avropanın ən zəngin dövləti olan Almaniyada hal-hazırda əmək qabiliyyətli əhalinin 12%-i, yəni təqribən 5 milyon nəfəri işsizdir. Bu o deməkdir ki, indi Almaniyada hər 10 milyon əmək qabiliyyətli vətəndaşdan 1,1-1,2 milyon nəfəri iş «dilənçisinə» çevrilib. Bunun müqabilində isə işsizlərə verilən işsizlik müavinətləri yarıba-yarı azaldılıb. Fikir verin, bir tərəfdən qiymətlər kəskin bahalaşıb, işsizlərin sayı artıb, digər tərəfdən isə hökumət işsizlərə yardımı azaldır. Belə olan halda alman vətəndaşının vəziyyətini sadəcə bir sözlə xarakterizə etmək olar – Faciə!
    Fransaya baxın, yenə eyni acınacaqlı vəziyyəti görəcəksiniz. 2004-cü ilin sentyabrına olan məlumata görə Fransada işsizlərin sayı 2 milyon 770 min nəfər olub. Təkcə sentyabr ayında işsizlərin sayı 32 min nəfər artıb. Keçən il əmək qabiliyyətli fransızların 9,9%-i işsiz idisə, bu il bu göstərici 10,2%-ə çatıb ki, bu da ifrat işsizlik deməkdir. Əhali yoxsullaşdığından alıcılıq qabiliyyəti xeyli aşağı düşüb. Təkcə 2005-ci ilin may ayı ərzində bu ölkədə istehlakçıların inam indeksi 29 pillə azalıb.
    Yalnız bu faktlardan xəbərsiz insanlar Qərb kapitalizminə qibtə edə bilərlər.
    Sual 8. Karl Popper yazırdı ki, «təkcə birinci dünya müharibəsindəki aclıq illərində və hərbidən sonrakı çox aclıq illərində marksizm doğru nəzəriyyədir». Doğrudanmı marksizmin özünü doğrultması üçün hökmən müharibələrə və onların törətdiyi yoxsulluğa, səfalətə ehtiyac vardır?
   
    Cavab: Marksizmin özünü doğrultması üçün I dünya müharibəsi kimi müharibələrə və bu müharibələrin səbəb olduğu aclığa, yoxsulluğa ehtiyacı yoxdur. Bundanda dəhşətli müharibəni Popperin təriflədiyi kapitalizm hər gün, hər saat, hər saniyə özüdə dünyanın hər yerində insanlığa qarşı aparmaqdadır. Bəli, kapitalizm insanlığa qarşı elan olunmamış müharibədir. Avropa Komissiyasının hesabatına görə Avropa İttifaqının ən zəngin 15 dövlətində (Almaniya, Fransa, İngiltərə, İtaliya, Hollandiya və s.) hər il 43 min insan özünü öldürür və hər il daha 700 min insan özünə qəsdə cəhd göstərir. Müqayisə üçün demək olar ki, bu 1-ci və 2-ci körfəz müharibələri zamanı koalisiya qüvvələrinin verdiyi canlı tələfatdan qat-qat daha böyük insan itkisi deməkdir. Hesablamalar göstərir ki, kapitalizmin ən inkişaf etmiş regionları olan Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Qərbi Avropada və Yaponiyada hər il özünü öldürənlərin sayı təqribən 150-200 min nəfər edir ki, belə böyük insan tələfatını ancaq və ancaq hər il planet miqyasında hərbi toqquşmalarda ölən insanların toplam sayıyla müqayisə etmək olar. Son 20-25 il ərzində Amerika Birləşmiş Ştatları, Qərbi Avropa və yaponiyada özünü öldürənlərin sayı XVII yüzillikdə bir əsr ərzində bütün planet üzrə müharibələrdə həlak olmuş insanların sayından (3 milyon nəfər) çoxdur. Əgər özünəqəsd halları indiki tendensiyayla davam edərsə, təkcə sadaladığımız bu üç region üzrə XXI yüzillikdə özünəqəsd nəticəsində ölənlərin toplam syı 20 milyon nəfərdən çox olacaqdır ki, bu da XVII, XVIII və XIX əsrlərdə 300 il ərzində planetdə baş vermiş müharibələrdə həlak olmuş insanların toplam ümumi sayından (14 mipyon nəfər) ən azı 6 milyon çox insan itkisi deməkdir. Bu müddət ərzində özünəqəsdə cəhd göstərənlərin sayı isə təxminən 200 milyon nəfəri ötəcəkdir.
    Məsələ burasındadır ki, qərb insanının həyatını cəhənnəm əzabına çevirmiş stres və suiqəsdlər birbaşa kapitalist münasibətlərinin doğurduğu problemlərlə: iqtisadi böhranlar, kütləvi işdən çıxarmalar, daima iş yerini itirmək qorxusuyla yaşamaq, insan mənəviyyatı üzərində pulun, kapitalın hökmranlığına əsaslanmış cəmiyyət, ifrat fərdiyyəçi psixologiya və s. bağlıdır. Məhz Avropa Komissiyasının 1997-ci il hesabatında da sui-qəsdlərin əsas səbəbi kimi Avropa ölkələrinin düçar olduğu böhranlar, iqtisadi vəziyyətin pisləşməsi göstərilir. Məsələn, təkcə 1999-cu ildə İngiltərədə 20 min insan kənd təsərrüfatı sektorunda işdən çıxarılmış və müflisləşmə ujbatından 56 fermer intihar edərək özünü öldürmüşdür.
    Bu yaxınlarda Yaponiyada öz iş yerini itirmiş bir nəfər keçirdiyi psixoloji sarsıntının təsiriylə avtomobilini əhalinin sıx toplaşdığı yerə sürmüş və özüylə birlikdə 6 nəfəri xəstəxanalıq etmişdir. Başqa bir misal, 54 yaşlı Satko adlı İtaliya vətəndaşı işini itirdiyinə və məruz qaldığı maliyə ehtiyacı ucbatından evini satmaq həddinə çatdığından dərin psixoloji sarsıntı keçirmiş və nəticədə ov tüfəngi ilə ətrafdakılara atəş açaraq 3 nəfəri öldürmüş, 9 nəfəri isə yaralamışdır.
    Qərbdə hər il öz iş yerini itirən milyonlarla belə insan var. Belə olan təqdirdə kapitalizm özü insanlığa qarşı elan olunmamış müharibə deyilmi?
    Vətəndaş cəmiyyəti, sosial yönümlü bazar iqtisadiyyatı adı altında bizə vəd olunan gələcək budur. Kapitalın nökərləri bizədə bax bu gələcəyi hazırlayırlar. Əgər kapitalın «qurbanları» olmaq istəmiriksə onda sosializm barədə çox ciddi düşünməliyik.
   
    Sual 9. Sizə elə gəlmirmi ki, Marksın dediyi anlamda kapitalizm artıq müasir qərb cəmiyyətində mövcud deyil. Məsələn, indi qərbdə işsizlərə müavinət verilir, işçilərin pensiya fonduna sahibkarlar tərəfindən sosial ödəmələr edilir, sahibkarlar əmək haqqı fondunun 4-5 bəzən isə 6% məbləğində işçilərini tibbi sığorta etdirirlər və s., hansı ki, bu tədbirlərin heç biri Marksın yaşadığı dövrdə həyata keçirilmirdi. Bütün bunlar onu deməyə əsas vermirmi ki, kommunistlərin hiddətlə tənqid etdiyi kapitalizm artıq mövjud deyil və o tamamilə yeni sosial keyfiyyətlər kəsb edən vətəndaş cəmiyyətinə transformasiya olunmuşdur?
   
    Cavab: Bu zahiri aldadıcı parıltıdan başqa bir şey deyildir. Hadisələrin mahiyyətinə nəzər saldıqda isə tamam başqa mənzərənin şahidi oluruq. Məsələn, gəlin əvvədcə işsizlərə verilən müavinət məsələsinə nəzər salaq. Bir çox müəlliflər, o cümlədən Popper işsizlərə verilən müavinəti kapitalizmin sosiallaşmasının ən böyük göstəricilərindən biri kimi dəyərləndirir, onu kapitalizmin nailiyyəti hesab edirlər. Hətta Popper yazır ki, Marks kapitalizm çərçivəsində işsizlərə müavinətin verilə bilməsini havadan ağır aparatların uçması kimi qeyri-mümkün hesab edirdi. Əvvələn biz bilməliyik ki, işsizlərə müavinətin verilməsi nailiyyət yox hökumətlərin insanların əmək hüququnun pozulduğunu rəsmi surətdə etiraf etməsi prosesidir. Yəni hökumətlər bununla bir daha rəsmi surətdə etiraf edirlər ki, kapitalizm insanların əmək hüququnu pozur və qanunda nəzərdə tutulmuş bu hüququn təminatına imkan vermir.
    O ki qaldı işsizlərə müavinət verilməsi, bu heçdə yeni bir şey deyil. Hələ qədim quldarlıq Romasında belə dövlət işsizləri bütün həyati vasitələrlə, o cümlədən isti yemək, geyim və pulsuz teatr tamaşalarıyla təmin edirdi. Başqa sözlə desək, Qədim Roma lümpen-proletarları tamamilə aristokratiyanın hesabına dolanırdılar. Məhz bu baxımdan müasir dövrdə işsizlərə müavinət verilməsi olsa-olsa ən yaxşı halda quldarlıq ənənələrinin bərpasıdır ki, buradada qürurlanacaq heç bir şey görmürəm. Sadəcə olaraq fərq burasındadır ki, Romada işsizlərə bu yardım xidmətlər formasında, həmdə müddətsiz edildiyi halda, müasir dövr kapitalizmində yardımlar nəqd pul ödəmələri hesabına, həmdə ancaq 10-15 aylıq qısa müddət üçün həyata keçirilir. Bu pula isə ən yaxşı halda acından ölməməklə yaşamaq olar. O ki qaldı sahibkar kapitalistlərin öz işçilərini tibbi sığorta etdirməsinə və onların pensiya fonduna sosial ödəmələr etməsinə, ilk baxışdan müsbət hal kimi görünsədə, əslində bu təminatların arxasında da böyük oyunlar oynanılır. Məsələ burasındadır ki, sahibkarların işçilərin tibbi sığortası və pensiyası üçün ayırdıqları pulları birbaşa olaraq əmək haqqı fondunun mütəmadi olaraq kiçildilməsi hesabına qənaət olunan vəsaitdən təmin olunur. Məsələn, əgər sahibkarın 1500 işçisi varsa o, bunların yarısını, 750 nəfərini ixtisara salıb işdən çıxarır ki, nəticədə əmək haqqı fonduna ayırdığı pullara yarıba-yarı qənaət etmiş olur, əmək haqqı fondunu kiçildir və işçi ixtisarları hesabına qənaət olunmuş vəsaitlərin bir hissəsini yerdə qalan işçilərin pensiya və tibbi sığortası üçün xərcləyir, hələ üstəlik özü üçün əlavə mənfəətdə təmin etmiş olur. Bu səbəbdəndə hər il qərbdə milyonlarla işçi ixtisara salınır ki, nəticədə işçilərin əmək haqqı fondu getdikcə kiçilir, on milyonlarla işsizlər ordusu yaranır.
    Deməli sosial ödəmələr və tibbi sığorta hesabına ayrı-ayrı işçilər nə qədər qazanırlarsa, əmək haqqı fondunun daim kiçildilməsi hesabına da ümumilikdə işçi sinfi ondan da artıq itirir, qazanansa ancaq sahibkar kapitalistlər olurlar. Belə olan halda isə kapitalizmin sosiallaşmasından humanistləşməsindən danışmaq gülüncdür.
   
    Sual 10. Sizə elə gəlmirmi ki, sosial problemləri həll etmək üçün sosializmə yox, azad sahibkarlığı inkişaf etdirməyə ehtiyac vardır? Başqa sözlə, azad sahibkarlığın və azad bazar iqtisadiyyatının inkişaf etdirilməsi sosial problemlərin həlli üçün daha optimal variant deyilmi?
   
    Cavab: O sosial problemlər ki, onları törədən səbəb azad sahibkarlıq özüdür, onda bu problemlərin həllini azad sahibkarlığı inkişaf etdirməkdə görmək sadəcə olaraq uşaq sadəlöhvlüyündən başqa bir şey deyildir. İşsizlik, yoxsulluq, sosial təminatsızlıq, inflyasiya – məgər bu sosial problemləri törədən elə azad sahibkarlıq özü deyilmi? Düzdür, azad sahibkarlıq, azad bazar iqtisadiyyatı problemləri həll edir, həmdə ancaq sahibkarların şəxsi kommersiya problemlərini, özü də cəmiyyət üçün böyük sosial problemlər yaratmaq hesabına. Gəlin faktlara müraciət edək. Amerikanın məşhur «Boinq» şirkəti yaxın bir neçə ildə 20 min əməkdaşını, «General Elektrik» şirkəti isə rekord sayda, 75 min işçisini işdən çıxarmışdı. «Filippis»şirkəti 50 min, «Daimler Crisler» avtomobil şirkəti isə 26 min işçisini ixtisara salmışdır. 2000-ci ildə Ekson və Mobil neft şirkətlərinin birləşməsi nəticəsində 9 min işçi öz iş yerini itirmişdir. Yaponiyanın ən böyük şirkətlərindən «Hitochi» kompaniyası 14 min, «Sony» şirkəti isə 20 min əməkdaşını işdən çıxarmışdır. Hollandiyanın ən böyük və ən gəlirli banklarından olan «ABN – AMRO» son bir neçə ildə 13 min, Almaniyanın «Date Bankı» isə 6 min əməkdaşını işdən çıxarmışdır, özüdə yüksək mənfəətlə işlədikləri halda.
    Kapitalist bazar iqtisadiyyatının flaqmanına çevrilmiş ABŞ-da 2001-ci ilin avqustunda cəmi bir ay ərzində 113 min insan öz iş yerini itirmişdir. 2001-ci ilin sentyabrından 2002-ci ilin sentyabrına qədər cəmi bir il ərzində bu ölkədə işdən çıxarılanların sayı 1 milyon 54 min 653 nəfər təşkil etmişdir. 2000-ci ilin noyabrından 2003-cü ilin noyabrınadək 3 il ərzində isə Amerikada 3 milyondan çox insan işdən çıxarılmışdır ki, bu müddət ərzində heç bir dənə də yeni iş yeri yaradılmamışdır.
    2001-ci ilin 11 sentyabrından 11 oktyabrınadək cəmi 30 gün ərzində dünyanın ən zəngin və ən inkişaf etmiş 2-ci dövləti olan Yaponiyada 370 min nəfər insan işdən çıxarılmışdır.
    Bu hələ anjaq bir neçə ölkədə, həmdə baş vermiş minlərlə faktdan sadəcə olaraq bir neçəsiydi. Bu sadalanan faktlar bir daha sübut edir ki, işsizlik istehsal edən belə bir sistem heç vaxt köklü sosial problemləri, işsizlik, yoxsulluq, sosial bərabərsizlik problemlərini həll edə bilməz. Həmdə sadəcə ona görə ki, kapitalist bazar iqtisadiyyatı öz mövcudluğunu bu problemlərə borcludur. Azad sahibkarlıq bu sosial problemlər mövcud olduğu üçün həyat qabiliyyətlidir, əks təqdirdə o mövcud ola bilməz. Sahibkar kapitalist şirkətinin rəqabət qabiliyyətini artırmaq üçün mütəmadi olaraq istehsal xərcini azaltmağa, əmək haqqı fondunu kiçiltməyə və bununlada kütləvi surətdə işçiləri işdən çıxarmağa sadəcə olaraq məhkumdur, əks təqdirdə şirkət rəqabətə davam gətirməyib iflasa uğrayacaqdır.
    Deməli sahibkar rəqabət müharibəsindən qalib çıxmaq üçün işçiləri ixtisar etməyə, yəni işsizlik problemini yaratmağa məcburdur. Belə olan halda öz mövcudluğunu işsizliyə, yoxsulluğa, sosial ədalətsizliyə borclu olan belə bir yarıtmaz sistemdən sosial problemlərin həllinə çarə gözləmək nə qədər ağılabatandır?

   Sual 11. Bazar iqtisdiyyatı inkişaf etdikcə yeni iş yerləri yaranır və işdən çıxarılmış insanla da bu yeni iş yerlərində yenidən işlə təmin olunurlar. Belə olan halda kütləvi işdənçıxarmaları faciəyə çevirməyə nə lüzum var?
   
    Cavab: Faktlar sizin dediklərinizi inkar edir. Əgər bu gün ən inkişaf etmiş 7 kapitalist dövlətində rəsmi qeydiyyatdan keçmiş təqribən 30 milyona qədər işsizlər ordusu mövcuddursa, bu artıq o deməkdir ki, kapitalizm şəraitində iqtisadiyyat nə qədər inkişaf edirsə etsin işsizlik problemi öz həllini tapmayacaqdır və necə ki, 400 illik kapitalizm tarixində tapmamışdır. Bununsa çox bəsit izahı var. Belə ki, rəqabətə əsaslanan bazar iqtisadiyyatı modeli elə qurulub ki, iqtisadiyyat nə qədər sürətlə inkişaf edirsə bu bir o qədər kəskin rəqabət şəraiti doğurur. Nəticədə şirkətlər öz rəqiblərinə uduzmamaq üçün daima istehsal xərclərini azaltmağa, sosial xərcləri minimuma endirməyə və əmək haqqı fondunu kiçiltməyə çalışır, yeni yaranan şirkətlər isə daha az əmək tutumu tələb edən istehsal texnologiyalarına üstünlük verirlər ki, bu isə öz növbəsində zəncirvari olaraq işsizlik problemini doğurur. Bunun nəticəsidir ki, qərbi Avropada əhalinin təbii artımı 0% təşkil etdiyi halda bu ölkələrdə işsizlik nəinki azalmır, əksinə, artır. Amerikanı götürək. Təkcə 1970-85-ci illər ərzində Amerikanın böyük biznes sektorunda nəinki iş yerlərinin sayı artmış, əksinə, iş yerlərinin sayında 6 milyon azalma olmuşdur və bu gün də bu tendensiya davam edir. Bu isə o deməkdir ki, Amerikada böyük biznes nəinki iş yerlərinin sayını artırmır, əksinə, mütəmadi olaraq bu yerləri ixtisara salaraq iş yerlərinin sayını azaldır, başqa sözlə, iş yeri yaratmağa yox, azaltmağa xidmət edir. İş yeri yaradan kiçik biznesin isə yeni yaranan strukturlarının 70%-i üç ildən sonra rəqabətə tab gətirməyib bankrot olur.
    Türkiyənin timsalında daha konkret bir fakta müraciət edək. Məlumdur ki, dünyanın 16 ən böyük iqtisadi nəhənglərindən olan Türkiyə dövləti öz iqtisadi inkişaf tempinə görə Avropanın ən inkişaf etmiş dövlətlərini azı 4-5 dəfə, Amerikanı isə 2,5 dəfə qabaqlayır və bu gün Avropada ən dinamik inkişaf edən ölkədir. Beləki Türkiyənin Ümumi Daxili Məhsul İstehsalı 2003-cü illə müqayisədə 2004-cü ildə cəmi 1 ilə təqribən 20% artaraq 240 milyard dollardan 295 milyard dollara çatmışdır. Maraqlıdır ki, iqtisadiyyatın belə sıçrayışlı inkişafına baxmayaraq yoxsulların və yşsizlərin sayı azalmamış, əksinə, artmışdır. Beləki indi Türkiyədə yoxsulların sayı 20 milyona, işsizliyin səviyyəsi isə 9,5%-dən axırıncı açıqlamaya görə (2005-ci il avqust) 11,7%-ə yüksəlmişdir.
    Məncə artıq əlavə şərhə ehtiyac yoxdur. Bütün bu faktlar bir daha sübut edir ki, kapitalizm şəraitində iqtisadi inkişaf sosial tərəqqiyə, cəmiyyətin firəvan həyatına yox, ancaq və ancaq «bazar» amilinə xidmət edir, onun əvvəlinə «sosial» sözcüyünü yamasalar belə.
   
    Sual 12. 1985-ci ilin göstəricilərinə görə Sovet İttifaqında pensionerlərin orta aylıq pensiyası 87,2 rubl olduğu halda, kapitalist Amerikada bu rəqəm 479 dollar təşkil etmişdir. Əgər nəzərə alsaq ki, o dövrdə dollarla rublun kursu bərabəriydi, onda bu o deməkdir ki, amerikalı pensioner Sovet İttifaqındakı həmkarından 5,5 dəfə çox pensiya alırdı. İsveçrədə, Hollandiyada milli gəlirin 19, 23 faizi müəllimlərə əmək haqqı kimi verildiyi halda SSRİ-də müəllim hər şagirdə görə gündə cəmi 1 qəpik pul qazanırdı. Elə indinin özündə də amerikalı fəhlələr bizim nazirlərdən daha çox maaş alır və daha yaxşı yaşayır. Sizcə bütün bu deyilənlər kapitalizmin sosializmdən üstünlüyünü sübut etmirmi?
   
    Cavab: Ancaq və ancaq iqtisadi təfəkkürdən məhrum, iqtisadi düşüncədən kasad insanlar bu cür primitiv düşünə bilərlər. O insanlar ki, onlar pulun real dəyəriylə nominal dəyərini bir-birindən fərqləndirə bilməyəcək qədər dayaz düşüncəyə sahibdirlər.
    Məsələ burasındadır ki, qərbdə pulun, maaş və müavinətlərin nominal göstəricisi nə qədər yüksəkdirsə, real alıcılıq qabiliyyəti də elə bir o qədər azdır, zəifdir. Məsələn, siz deyirsiniz ki, 80-ci illərdə amerikalı pensioner Sovet İttifaqında yaşayan həmkarından 5,5 dəfə çox, yəni 479 dollar pensiya müavinəti alırdı, amma siz heç demirsiniz ki, bu 479 dollar Amerikada həmən dövrdə az qala aclıq həddi hesab olunurdu. Bizim üçün çox görünən, əslində isə Amerikada ancaq acından ölməmək üçün bəs edən bu məbləğlə amerikalı pensioner cəmi bir dişinə metal qapaq taxdıra bilər və ya iki dişini blomp elətdirə bilərdi. İşdir, birdən bu binəva amerikalı hansısa bədbəxt hadisə nəticəsində xəstəxanaya düşməli olsaydı, onda aldığı bu müavinətlə heç xəstəxana palatasının icarə haqqını ödəyə bilməzdi. Belə ki həmən dövrün (1985-ci il) qiymətlərinə görə Amerikada xəstəxana palatasının cəmi 1 günlük haqqı 200 dollar təşkil edirdi ki, amerikalı pensioner 10 gün palatada yatdığı təqdirdə 2000 dollar, yəni təqribən 4 aylıq pensiyası qədər haqq ödəməliydi. Həmən dövrdə Amerikada rentgen aparatına düşməyin qiyməti 700 dollar, operasiya otağının icarə haqqı 2800 dollar, laborator analizlərin qiyməti isə 1400 dollar, tibbi avadanlıqlardan və preparatlardan istifadə haqqı 2800 dollar pul tələb edirdi. Ümumilikdə isə 1 nəfərin xəstəxanaya düşüb çıxması üçün orta hesabla 11 min dollar, yəni amerikalı pensionerin iki illik pensiyası məbləğində pul tələb olunurdu. Deməli amerikalı pensionerin aldığı 479 dollar pensiya onun heç bir dəfə rentgen aparatında yoxlanmasına da bəs etmirdi. Təkcə 1980-1990-cı illər ərzində Amerikada tibbi xidmətin qiyməti orta hesabla 3 dəfə, 2000-2004-cü illərdə isə 64%, qida və yaşayış vasitələrinin qiyməti isə 2 dəfədən çox bahalaşıb. Hazırda Amerikada bir dişə adi blompun qoyulması orta hesabla 300-400 dollara başa gəlir. Belə qiymət bahalılığıyla ayaqlaşa bilməyən binəva amerikalı pensionerlər çarəni özlərini öldürməkdə görürlər. Rəsmi statistikaya görə 1980-1992-ci illər ərzində 65 və ondan yuxarı yaş qrupuna aid olan amerikalılar arasında özünəqəsd halları 9% artmışdır.
    Sovet İttifaqında - hər şeyin ucuz olduğu ölkədə isə pensioner aldığı 9 dənə «qızıl onluqla» kefi istəyən kimi yaşaya bilərdi, həm də Amerikadan fərqli olaraq tibbi xidmət pulsuz, pensionerlər üçün nəzərdə tutulmuş güzəştlər, şəhərdaxili nəqliyyatdan pulsuz istifadə və s. və s. Ən əsası isə kapitalist dövlətlərində, o cümlədən Amerikada pensionerlərin aldığı pensiya müavinəti onların özlərinin öz maaşlarından, öz şəxsi gəlirlərindən pensiya fonduna ödədikləri pensiya vergisi və sosial ödəmələr hesabına formalaşan məbləğdən ödənildiyi halda, yəni pensionerin aldığı pensiya vaxtıyla onun özünün ödədiyi pulların ancaq və ancaq 65 yaşdan sonra hissə-hissə şəxsin özünə geri ödənilməsi prosesi olduğu halda, Sovet pensioneri heç bir qəpikdə vergi vermədən, pul ödəmədən dövlət hesabına pensiyayla təmin olunurdular. Həmdə kapitalist ölkələrində qadınla kişi arasında fərq qoyulmadan pensiya yaşı 65 olduğu halda SSRİ-də analıq hüququ nəzərə alınaraq qadın üçün pensiya yaşı 55, kişilər üçünsə 60 yaş müəyyən edilmişdi.
    Sonra siz deyirsiniz ki, Sovet müəllimi gün ərzində hər şagirdə görə cəmi bir qəpik pul qazanırdı. Əslində isə qəpiyin belə öz hökmü olduğu ölkədə bu çox təbii və normal bir şey idi. Məsələn, SSRİ-də 1 kub metr qazın əhaliyə satış qiyməti cəmi 2 qəpik, adam başına aylıq qaz pulu isə cəmi 30 qəpik təşkil edirdi. Başqa sözlə, 5 nəfərlik ailənin bir aylıq dövlətə ödədiyi qaz pulu 1 manat 50 qəpik edirdi. Sizin təbirinizcə desək 1 dollar 50 sent. İndi mən sizdən soruşuram, mənə 10 ən inkif etmiş kapitalist dövləti arasından bir dənə dövlət göstərə bilərsinizmi ki, orada 5 nəfərlik ailənin bir aylıq qaz pulu 1 dollar 50 sent təşkil etsin? Əlbətki göstərə bilməzsiniz. Çünki 1 dollar 50 sentə Amerikada, Avropada sizi heç metroya belə buraxmazlar, bu pula qərbdə heç bir dənə metro jetonu belə düşmür. İndi siz Sovet qəpiyinin hökmünü gördünüzmü?
    Sonra siz deyirsiniz ki, amerikalı, avropalı fəhlələr bizim nazirlərdən çox maaş alıb, bizim nazirlərdən daha yaxşı dolanırlar. Əgər nəzərə alsaq ki, bizdə nazirlər 2000 dollar, avropalı, amerikalı fəhlələrsə 2000-3000 dollar maaş alırlar, hələ bəlkədə bir az çox, onda həqiqətəndə insanda siz dediyiniz təəssurat yaranır, amma eşidəndə ki, qərbdəki qiymətlərin bahalığı fonunda bu maaşlar olduqca cüzidir, onda yaranmış ilkin təəssürat saxta sabun köpüyü kimi dağılıb yox olur. Məsələn, avropada əla növ ağ undan hazırlanmış 1 kq çörəyin qiyməti 4 avrodur. Əgər orta statistik avropalı ailəsini üç nəfərdən ibarət hesab etsək onda bir ailənin ancaq yavan çörəyə olan tələbatını ödəmək üçün hər ay azı 270 avro (360 dollar) pul tələb olunur ki, bu pulla Azərbaycanda lap deputat kimi dolanmaq olar. Avropada isə bu pul ailənin ancaq çörəyə olan ehtiyacını ödəməyə kifayət edir. Buraya digər ərzaq və xidmət vasitələrini, kommunal xərcləri, ailənin nəqliyyat xərclərini və s. əlavə etsək, onda ayın sonuna bir neçə min dollarlıq maaşdan heç nə qalmır. Fikir verin, Türkiyədə qiymətlər Avropayla müqayisədə bir neçə dəfə ucuz olsada İstanbul bazarında cəmi1 kq ətin qiyməti azı 20 dollardır. İspaniyada 1 saatlıq fayton gəzintisinin qiyməti 30 avrodur, Avstriyada (Zasburq) adi yolka oyuncağının birinin qiyməti 50 avrodur. Bizdə bir metro jetonunun qiyməti cəmi 6 sent olduğu halda, Avropada, Amerikada 2 dollardan ucuz metro yoxdur. Avropada bir nəfər üçün avtobus biletinin qiyməti bir avro təşkil edir, təqribən bizdəki qiymətlərlə müqayisədə 9-10 dəfə baha. Almaniyada bir diş üçün blomp qoyulmasına azı 200 avro pul tələb olunur. Bu ölkədə bir uşağın aylıq baxça xərcləri 500 avroyla 5000 avro arasında dəyişir.
    Bir sözlə, bütün növ məhsul və xidmətlərin qiymətində qərblə bizim aramızda kəskin fərqlər mövcuddur. Onların aldıqları maaş onların yerli qiymətlərinə, bizim aldığımız maaş isə öz yerli bazar qiymətlərimizə uyğundur. Bu səbəbdəndə qərblilərə qibtə etmək yox, bahalıq və inflyasiyaya görə ancaq acımaq olar. Başqa sözlə, Amerikada, Avropada maaşların yüksək olması (nominal əmək haqqı) inkişafın, sosial tərəqqinin, firəvan həyatın yox, əsrlərlə davam edən mütəmadi qiymət bahalaşmalarının, inflyasiyanın göstəricisidir. Deməli Amerikada fəhlə bizim nazir qədər maaş ala bilər, amma qul kimi yaşayar. Necəki, bu gün 2-3 min dollar maaşla Amerikada ailə dolandırmaq əməlli başlı müşkül məsələyə çevrilib.
    Bu baxımdan SSRİ-də əmək haqqlarının qərblə müqayisədə guya aşağı olması barədə söylənən fikirlər yanlış ictimai rəydən başqa bir şey deyildir.
   
    Sual 13. Karl Marks iddia edirdi ki, kapitalizm inkişaf etdikcə fəhlə sinfi dahada yoxsullaşır. Biz isə müasir real həyatda bunun tam əksini görürük. Beləki Marksın dövründə fəhlələr nəmişli zirzəmidə yaşayıb hər gün 14-16 saat işləyirdilərsə, indi inkişaf etmiş qərb dövlətlərində belə üzücü əl əməyindən, uzun iş günündən və nəmişli fəhlə zirzəmilərindən əsər əlamət qalmayıb. Fəhlələrin iş və yaşayış şəraiti yaxşılaşıb. Buna sözünüz nədir?
   
    Cavab: Düzdür, indi qərbdə insanlar evlərin nəmişli zirzəmilərində yaşamırlar, amma əvəzində küçələrdə tonqal başında gecələməyə məcbur olurlar. Şəhərlərin mərkəzindəki köhnə məhəllələr sökülüb yerlərində yaraşıqlı göydələnlər ucaldılıb, fəhlələr üçün yox milyarderlər üçün. Lap elə bizim Bakıdakı kimi. Şəhərətrafı məhəllələrdə isə antisanitariya, yoxsulluq, işsizlik və səfalət hökm sürür. İndi təkcə ABŞ-da ən azı 5-6 milyon insan evsiz eşiksizdir və onların daldalanmaq üçün heç nəmişli zirzəmiləri də yoxdur. 100 minlərlə amerikalı uşaq evsiz və ac yalavac yaşamağa məhkumdur. Kapitalizmin flaqmanı olan bu ölkədə əhalinin 30-35%-nin öz evi yoxdur və onlar dünya üzrə ən bahalı qiymətlərlə kirayələrdə yaşamağa məcburdurlar. Müqayisə üçün deyim ki, indi hazırda Nyu Yorkda ortababat bir otaqda bir nəfərin aylıq kirayəsi üçün 1000-2000 dollar pul tələb olunur.
    Kanadanı götürün, dünyanın yeddi ən zəngin dövlətindən biri olsa da, burada da evsiz eşiksizlərin ağır vəziyyətinə əlac edilmir. 2000-ci ilin iyun ayında bu ölkənin Torronto şəhərində evsiz eşiksizlərin ağır vəziyyətinə etiraz edən mitinq oldu. Qəzəblənmiş kütlə yerli icra strukturlarının binalarını ələ keçirməyə səy göstərsələrdə polislə baş verən toqquşmada məğlub olub geri çəkildilər. Polis mitinqçiləri dağıtmaq üçün qaz qumbaralarında istifadə etmək məcburiyyətində qaldı. Avropa nəhənglərindən Fransaya nəzər salın. Parisin ətraf məhəllələri artıq polisin belə nəzarət edə bilmədiyi kriminal özəklərə çevrilib. İşsizlik, yoxsulluq, səflət, təhsil səviyyəsinin aşağı olması narkomanyanın geniş yayılması artıq bu məhəllələrin ortaq xüsusiyyətidir. Bu gün yüz minlərlə fransız ailəsi mənzili olmadığına görə kirayələrdə yaşamaq məcburiyətindədir. İpoteka kreditlərinin verilməsinə baxmayaraq hələ də heç bir inkişaf etmiş kapitalist dövləti mənzil problemini həll edə bilməyir. İndi çox insanlarında belə yanlış təsəvvür yaranıb ki, qərbdə 14-16 saatlıq iş günü mövcud deyil. Düzdür rəsmi surətdə bu qadağandır, hətta Mozambikdə, Afrikada belə, amma reallıqda mövcuddur. Məsələn 2001-ci il oktyabrın 25-də Türkiyənin TGRT kanalında Amerikada yaşayan türklərin həyatıyla bağlı verliş yayımlandı, Amerikada yanacaq doldurma məntəqəsində işləyən Osman Əroğlu bildirirdi ki, «hər gün saat 6.00 dan axşam saat 22.00 dək, 16 saat işləyirəm və bununla belə hər saata 5-7 dollar qazansam da ailəmi dolandıra bilmirəm, belə getsə Türkiyəyə dönmək məcburiyyətində qalacağam». Fikir verin, gündə 16 saat işləyəsən, ayda 2000-3000 dollar pul qazanasan, amma bütün bu iztirablara rağmən ailəni dolandıra bilməyəsən bunun bir adı var, - qul əməyi. İndi Amerikada milyonlarla Meksika və Asiya mənşəli işçilər var ki, bu cür qul əməyinə məruz qalırlar. Bu kateqoriyadan olan isanla anqlosaks mənşəli amerikalılarla müqayisədə eyni işə görə 5-6 dəfə az maaş alır və daha çox işləməyə məcbur olurlar. Eyni yazılmamış qanunlar Avropada da hökm sürür.
    O ki, qaldı yoxsulluğun artması məsələsinə, bu Marksın özündən icad etdiyi bir şey deyil, bu faktı müasir statistik rəqəmlərdə təstiqləyir. Məslən son 30 ildə Amerikada yoxsulların sayı kəskin surətdə artaraq 20 milyondan 36 milyona çatmışdır. Aparılan statistik hesablamalar son 10 il ərzində Avropa ölkələrində də işsizlik və yoxsulluğun hiss edilə biləcək qədər artdığını göstərir. Hətta 2000-ci ildə Fransanın Nitsa şəhərlərində yoxsulluğun artmasını protest edən mitinq də keçirilib. Bir sözlə həm rəsmi, həm də qeryi rəsmi şəkildə etiraf olunur ki, qərbdə yoxsulluq artır, belə olan halda Marksın dediklərini necə inkar etmək olar.
    Digər bir tərəfdən Marksın «Kapitalizim inkişaf etdükcə kapitalistlər daha çox varlanır, fəhlələrsə daha çox yoxsullaşır» fikrini ancaq mütləq mənada fəhlənin həyat şəraitinin getdikcə pisləşməsi kimi başa düşmək düzgün deyil. Burada müqayisəli, nisbi yoxsulluqdan söhbət gedir. Belə ki, sahibkar kapitalistlərin gəlirləri həndəsi silsilə ilə artdığı halda, işçilərin gəlirləri riyazi silsilə ilə artır. Məsələn əgər sahibkarın gəliri 50% artırsa və o işçinin maaşını ancaq 10-15% artırsa, bu o deməkdirki, fəhlənin real əmək haqqı artsa belə, onun kapitalisti gəlirləri ilə müqayisədə əmək haqqı nisbi azalmışdır. Marks bu barədə yazırdı: «Əgər kapital sürətlə artırsa, əmək haqqı yuksələ bilər, lakin kapitalistin mənfəəti bundan müqayisə edilməyəcək dərəcədə surətlə artır».
    Məhz bu halı Marks müqayisəli yoxsullaşma adlandırırdı və fəhlələrin yoxsulluğunun artması dedikdə o həm də bunu nəzərdə tuturdu. Bu mövqe öz təstiqini Engesində fikirlərində tapır. Məsələn 1891-ci il sosial demokrat proqarm layihəsinin tənqid edərkən orada «Proletariatın sayı və yoxsulluğu getdikcə daha çox artır» tezisinə Engels öz etirazını belə bildirirdi: «Bu belə mütləq şəkildə, burada deyildiyi kimi, doğru deyildir. Fəhlələrin təşkili, onların daim artan müqaviməti yoxsulluğun artması üçün mümkün qədər müəyyən əngəl olacaqdır. Lakin həqiqətən artan bir şey varsa o da yaşayışın təminatsızlığıdır. Məndən olsaydı bunu əlavə edərdim».
    Deməli yoxsulluğun artması haqqında danışdıqda həm də müqayisəli nisbi yoxsulluğun artmasını başa düşmək lazımdır.
   
    Sual 14. Hər halda indi insanlar erkən kapitalizm dövründə olduğu qədər yoxsul deyillər və Marksın iddia etdiyinin əksinə olaraq fəhlə, işçi cəmiyyət zənginliyindən öz payını ala bilir. Marksın bu iddiası əsassız deyilmi?
    Cavab: Hər şeydən əvvəl biz bilməliyik ki, yoxsulluq mütləq yox, nisbi bir anlayışdır və hər bir tarixi dövrün özünün fərqli yoxsulluq kriteriyaları mövcud olmuşdur. Cəmiyyət inkişaf etdikcə bu inkişafa uyğun olaraq yoxsulluğun da şərtləri dəyişir. Karl Marks bunu «ev və saray» misalıyla belə izah edirdi: «Bir ev nə qədər kiçik olursa olsun, nə qədərki onun ətrafındakı evlər də belə kiçikdir, mənzilə olan bütün ictimai tələbləri ödəyir. Lakin bu kiçik evin yanında bir saray tikilərsə, onda bu ev kiçilib acınacaqlı bir daxmaya dönür… mədəniyyət tərəqqi etdikcə kiçik ev nə qədər böyüsədə, qonşuluqdakı saray eyni dərəcədə və ya daha artıq dərəcədə böyüyərsə, nisbətən kiçik evin sakini öz evinin dörd divarı içərisində özünü getdikcə daha narahat, getdikcə daha narazı və alçalmış hiss edəcəkdir.
    Əmək haqqının az-çox nəzərə çarpacaq dərəcədə artması üçün məhsuldar kapitalın sürətlə artması şərtdir. Məhsuldar kapitalın sürətlə artması sərvətin, zinətin, ictimai tələbatın və ictimai zövqlərin də eyni dərəcədə sürətlə artmasına səbəb olur. Beləliklə, fəhləyə müyəssər olan zövqlər artsa da, bunların ictimai tələbatı ödəməsi dərəcəsi, kapitalistin fəhlələrə müyəssər olmayan artmış zövqlərinə və ümumiyyətlə cəmiyyətin inkişaf səviyyəsinə nisbətən aşağı düşür. Bizim tələbat və zövqlərimiz cəmiyyətdən doğur; buna görə də biz bu tələbat və zövqləri ölçərkən onları ödəməli olan şeylərə deyil, ictimai ölçü ilə ölçürük. Bizim tələbat və zövqlərimiz ictimai xarakter daşıdığı üçün nisbidir» (K.Marks, Muzdlu əmək və kapital).
    Bu nə deməkdir, bunu necə başa düşmək lazımdır? Məlumdur ki, tez-tez belə sözlər eşidirik ki, indinin fəhləsi avtomobil də ala bilir, işıqlı mənzildə də yaşaya bilir, turist səfərlərinə də gedə bilir, hansı ki, XIX srdə bunların heç birini edə bilmirdi və buradanda çox tələskən belə bir yanlış nəticə çıxarırlar ki, fəhlələr artıq yoxsul deyillər və Marksın iddia etdiyinin əksinə olaraq cəmiyyət zənginliyindən öz paylarını ala bilirlər. Amma bu cür düşünənlər nədənsə anlamırlar və heç anlamaq da istəmirlər ki, fəhlənin avtomobil alması, evə sahib olması, turistik səfərlərə getməsi və bu kimi digər tələbatlara sahib olması, hələ heçdə onun zəngin yaşamasına, həmçinin cəmiyyət zənginliyindən öz payını ala bilməsinə dəlalət etmir. O səbəbdən ki, onun bu tələbatları ödəmə dərəcəsi istər sahibkar kapitalistin tələbat və zövqlərini ödəmə səviyyəsindən, istərsədə cəmiyyətin ümumi inkişaf səviyyəsindən həmişə dəfələrlə geridə qalır. Marksın təbirincə desək, əsas məsələ tələbatın zövqlərin nə ilə yox, necə ödənilməsindədir. Gəlin elə götürək mənzilə olan tələbatın ödənilməsini. Fəhlə ən yaxşı halda 20-30 illik kredit və faiz ödəməklə hansısa ücüz mənzilə sahib ola bilər. Bu onun mənzilə olan tələbatının ödənilmə dərəcəsidir. Amma sahibkar kapitalist mənzilə olan tələbatını milyonlarla dolarlıq villalarla, bahalı və dəbdəbəli mənzillərlə ödəyir. Hansıki fəhlə bunu ancaq yuxuda görə bilər.
    Məslən, Fransanın Nitsa şəhərində ən ucuz mənzilin qiyməti 150-260 min dollardan, ən ucuz villanınsa qiyməti 1,2 milyon dollardan başlayır və bir neçə 10 milyonlarla dollara qədər dəyişir. Hətta İngiltərənin London şəhərində dəyəri 130 milyon dollar edən dünyanın ən bahalı mənzili mövcuddur ki, bu mənzilin hovuzu brilyant qaşlarla bəzədilib, tikintidə istifadə edilən mərmərlər «Tac Mahal» mərmərlərindəndir, evin memarlıq üslubu isə misir ehramlarının tikinti üslubunu xatırladır. Bunlar isə zəngin kapitalist sahibkarların mənzil tələbatının ödənilmə dərəcəsidir. İndi fəhləylə zəngin kapitalistin mənzil tələbatlarının ödənmə dərəcəsi arasındakı uçurumu görə bildinizmi? Hələ mən milyonlarla evsiz eşiksizdən, kirayələrdə yaşayan insanlardan danışmıram.
    Sonra siz deyirsiniz ki, indinin fəhləsi turistik səfərlərə də gedə bilir. Bəli, gedə bilir, amma yenədə ən yaxşı halda ən ucuz ölkələrə və ən ucuz turist bazalarına. Məsələn, statistikaya görə Türkiyəyə ən çox gələn və ən çox pul xərcləyənlər alman turistləridirlər. Belə ki, onlar adambaşına bir ay üçün orta hesabla 600-1000 dollar pul xərcləyirlər. Hansıki bu pulla onları Abu-Dabi otelinin heç həndəvərinə də buraxmazlar. O səbəbdən ki, bu otelin bir otağının cəmi bir gecəlik qiyməti 625 dollardan başlayır və 13 min dollara qədər davam edir. Bu isə o deməkdir ki, Abu-Dabi otelində 10 min dollarlıq otaqda 10 gün gecələmək üçün 100 min dollar pul tələb olunur. Əgər buraya digər xidmət xərclərini də əlavə etsək onda bu məbləğ bir neçə yüz min dollara qədər çıxa bilər. Qiymətlərin bu qədər baha olmasına baxmayaraq bu tip otellərdə ilin heç bir fəslində boş yer tapmaq mümkün deyil. O ki qaldı fəhlələrin sürdüyü avtomobillərə, onlar varlıların 100 min bollarlarla qiyməti olan avtomobilləriylə müqayisədə ən yaxşı halda at arabasını xatırladar. Hələ mən varlıların milyonlarla dollar dəyəri olan şəxsi təyyarələrindən, dəniz və okean yaxtalarından heç danışmıram, təbiiki 100 milyon dollar qiyməti olan biletlərlə Aya səyahət planlarındanda. Bütün bunlarla müqayisədə fəhlələrin həyatı çox sönük və acınacaqlıdır, hətta ən inkişaf etmiş qərbdə belə.
    Sonra bir çoxları, o cümlədən Karl Popper iddia edir ki, Marksın zamanındakı kapitalizmdən fərqli olaraq müasir qərb kapitalizmində fəhlə cəmiyyət zənginliyindən öz payını ala bilir. Halbuki bu və buna bənzər iddialar fakt və rəqəmlərdə öz təsdiqini tapmır. Məsələn, ən inkişaf etmiş kapitalist dövləti olan Amerikada əhalinin cəmi 0,5%-ni təşkil edən ən zəngin təbəqənin sahib olduğu sərvətin miqdarı trilyon dollarlarla ölçülür ki, bu da 200 milyon amerikalının illik gəlirindən daha çox məbləğ təşkil edir. Ən zəngin 1% amerikalının illik qazancı isə «orta sinif» adlandırılan 50% amerikalının illik gəlirindən 8 dəfə çoxdur.
    İndi dünya ticarətinin 70%-ni cəmi 500 Trans Milli Korparasiya həyata keçirməkdərir ki, bununda nəticəsində 358 super milyarderin illik gəliri yer kürəsi əhalisinin gəlirinin 45%-ni təşkil edir. Ümumilikdə planet əhalisinin gəlirlərinin yarısından çoxu isə 475 nəfər supermilyarderə aiddir. 691 supermilyarderin sərvəti isə az qala planet əhalisinin 3/4-nün gəlirlərinə bərabərdir. Bu isə o deməkdir ki, bu 691 nəfər nəinki öz ölkələrinin, həmçinin bütün dünya zəhmətkeşlərindən daha çox pul qazanırlar, belə bir vəziyyətdə isə zəhmətkeş sinif heç vaxt cəmiyyət zənginliyindən layiq olduğu payı ala bilməz. Əgər almış olsaydı onda 691 nəfər bütün planet gəlirlərinin yarısından çoxuna sahib ola bilməzdi.
    Burada sadalanan faktların, rəqəmlərinsə heç birini kommunistlər icad etməyiblər, əksinə, o adamlar ki, iddia edirlərki zəhmətkeşlər müasir kapitalizmin zənginliyindən öz paylarını ala bilirlər, məhz bu rəqəmləri də elə onlar özləri və onlara aid olan qurumlar, beynəlxalq təşkilatlar, rəsmi dairələr açıqlayırlar və bununlada özləri özlərini inkar, kommunistlərin dediklərini isə təsdiq etmiş olurlar.
   
    Sual 15. Kommunistlər insanlar arasında mütləq sosial bərabərlik tələb edirlər. Amma təbiət hərəni müxtəlif qabiliyyətdə və müxtəlif istedad dərəcəsində yaratmışdır. Təbiiki vəziyyət belə olan halda kiminsə qabiliyyətinə, istedadına görə çox qazanması, zəngin olması kimlərinsə qabiliyyətsizliyi ucbatından az qazanıb yoxsul olması normal hal deyilmi və yaxudda tənbəllə işgüzar, yaxşı mütəxəssislə pis mütəxəssis arasında heç bir fərq qoyulmadan hər kəs üçün bərabər eyni həyat standartları tələb etmək elə özü sosial ədalətsizlik deyilmi ?
   
    Cavab: Kommunistlər heç vaxt bu cür vulqar sosial bərabərlik tərəfdarı olmayıblar. Komminist ideologiyasını təhrif edib bayağılaşdıraraq xalqın gözündən salmaq istəyənlər, bəli elə məhz ancaq onlar bizim sosial ədalət və bərabərlik anlayışlarımızı belə sadəlöhvcəsinə izah edib saxtalaşdıra bilərlər.
    Məsələ burasındadır ki, kommunist ideologiyası dərin elmi, iqtisadi həqiqətlərə əsaslandığından orada bu cür utopik vədlərə qətiyyən yer yoxdur. Heç təsadüfi deyil ki, kommunist ideologiyası «hər kəsə qabiliyyətinə görə, hər kəsə tələbatına görə» təməl prinsipinə əsaslanır. Hələ 2 əsr əvvəl Karl Marks hər kəsə eyni, bərabər əmək haqqı tələb edənləri kəskin surətdə tənqid edərək yazırdı: «bərabər əmək haqqı tələbi yanlış bir fikrə əsaslanır və heç bir zaman həyata keçirilməsi mümkün olmayan mənasız bir arzudur. Bu tələb… yanlış və səthi radikalizmdən irəli gəlir».
    Belə olan halda kommunistləri guya hər kəs üçün; tənbəl, işgüzar, istedadlı, istedadsız, qabiliyyətli, qabiliyyətsiz - heç bir fərq qoymadan eyni bərabər həyat standartı tələb etməkdə, vulqar bərabərlikdə günahlandırmaq nə dərəcədə sağlam məntiqə əsaslanır? Təbiidir ki yaxşı mühəndislə pis mühəndisin, işgüzar fəhləylə tənbəl fəhlənin maaşı eyni ola bilməz və bu səbəbdən də işçilər peşəkarlıq səviyyəsinə, stajına görə dərəcələrə bölünür. 1-ci, 2-ci dərəcəli mütəxəssislə 5-ci, 6-cı dərəcəli mütəxəssisin əllbəttə ki, əmək haqqı eyni ola bilməz və komministlər də istedad və qabiliyyətdən doğan bu fərqləri çox normal qəbul edirlər. Bizim qəbul etmədiyimiz yeganə bir şey varsa o da bir ovuc tüfeyli zənginin başqalarının əməyini istismar etməsi hesabına külli miqdarda sərvət toplamasıdır. Sahibkarların işçilərin əməyinin nəticəsini mənimsəməsinin isə istedad və qabiliyyətlə heç bir bağlılığı yoxdur. Bunun ancaq bir adı var – «başqasının əməyinin istismar etmək». Nəiticədə nə baş verir? O baş verir ki, «zəhmət çəkənlər heç bir şey əldə etmir, əldə edənlər isə zəhmət çəkmirlər». (K.Marks, Komminist partiyasının manitesti). Deməli tənbəlləri, tüfeyliləri bəsləyib müdafiə edən komministlər yox tam tərsinə kapitalist burjua cəmiyyətidir. Bunu isə komministlər demir, hələ komministlərdən də əvvəl bu həqiqətləri burjua siyasi iqdisadçıları olmuş Uilyam Petti, Adam Smit və David Rikardo etiraf etmişdirlər.
   
    Sual 16. Sizcə sahibkar işləmir? Axı o da müəssisənin idarə edilməsində, istehsalın təşkilində iştirak edir və çəkdiyi bu əziyyətin müqabilində də mənfəəti haqlı olaraq mənimsəyir?
   
    Cavab: Yəqinki siz XVII əsr manifaktura kapitalizmindən danışırsınız, həqiqətən də o vaxt sahibkar müəssisəni idarə, istehsalı isə təşkil edirdi. İndi isə istehsal prosesi o dərəcədə çoxşaxəli və mürəkkəbdir ki, bu prosesləri ancaq sahibkarın idarə etməsi sadəcə olaraq qeyri mümkün haldır. Bu səbəbdəndə indi istehsalı təşkil və idarə edənlər sahibkarlar yox, onların əlinin altında muzdla işləyən yüzlərlə mütəxəssis, menecerlər, icraçı direktorlardır. Belə olan halda mütəxəssislərin fəaliyyətini sahibkarın adına çıxmaq ən böyük ədalətsizlikdir. Sahibkar isə ən yaxşı halda mülkiyyət instinktindən irəli gələrək ancaq sərvətin «keşiyini» çəkir ki, bu «işə» görə də ona bütün mənfəət yox, olsa-olsa bir aklad maaş vermək olar. Daha yoxsa 475 nəfər milyarder bütün planetin illik gəlirinin yarısından çoxunu mənimsəməz.
    Belə olan halda sizin deməyinizdən elə çıxır ki, bu 475 biznes maqnatı bütün planet zəhmətkeşlərindən daha çox işləyir, daha çox əziyyət çəkir və daha çox zəhmətkeşdirlər, başqa sözlə, əsl əzabkeşdirlər. Yerdə qalan planet əhalisi isə ancaq tənbəllərdir və «yazıq»ların sərvətini yeyirlər. Bu bir ovuc sahibkarın istismarına bəraət qazandırmaq üçün milyardlarla zəhmətkeşin hiququnu ayaqlamaq deyilmi? Bax, kapitalizimin gerçək mahiyyəti ancaq budur; «kimlərinsə mülkiyyət hüququnu qorumaq üçün bütün insanların hüquq və azadlıqlarını ayaqlamaq» və onların sosial «elmi» də ancaq və ancaq bu fakta bəraət qazandırmaq üçün mövcuddur.
   
    Sual 17. Biz indi informasiya cəmiyyətində yaşayırıq və cəmiyyətin əsas dəyəri qismində maddi sərvətlər yox, informasiya amili həlledici rol oynayır. Kim daha çox informasiya bankına malikdirsə o, bir o qədər çox sərvət toplamaq imkanına qadirdir. Məsələn, məlumdur ki, dünyanın ən varlı adamı Bill Qeyts 46,6 milyard dollarlıq sərvətə sahibdir və o bunları öz ağlı, bacarığı hesabına əldə etmişdir. Belə ki, dəqiq elmlər sahəsində yaxşı mütəxəssis olan bu şəxs informasiya texnologiyaları üzrə şirkət qurmuş və milyardlarla dollar pul qazanmışdır. Bill Qeyts və onun kimi ziyalılar öz ağılları, bilikləri hesabına sərvət topladıqları halda siz kommunistlər onları istismarçı sahibkar adlandırırsınız. Bu nə dərəcədə ədalətli mövqedir?
   
    Cavab: Nəinki Bill Qeytsin sahib olduğu 46,6 milyard dollar, həmçinin bütün sahibkarlar sinfinin sahib olduğu trilyonlarla dollarlıq sərvət onların bilik və bacarıqlarının yox, bütünlüklə məcmu ictimai əməyin məhsulu olub, bütün işçi sinfinin alın tərinin, zəhmətinin nəticəsidir. Ən dahi alim beyninin layihəsi belə məcmu ictimai əmək tətbiq edilmədiyi müddətcə dəyərsiz kağız parçasıdır. Yalnız məcmu ictimai əmək ölüyə can verən dirilik suyu kimi sirayət etdiyi hər yerdə sərvət və gerçək dəyər yaradır. K.Marks və F.Engels «Kommunist Partiyasının Manifesti»ndə bu barədə belə yazırdılar: «Kapital kollektiv məhsuldur və ancaq cəmiyyətin bir çox üzvlərinin birgə fəaliyyəti ilə, nəticə etibarı ilə cəmiyyətin yalnız bütün üzvlərinin birgə fəaliyyəti ilə hərəkətə gətirilə bilər. Beləliklə, kapital – şəxsi qüvvə deyil, ictimai qüvvədir».
    Əgər kimsə marksistlərin bu iddiasıyla razılaşmırsa və iddia edirsə ki, yox sahibkarların, bu sualda isə konkret olaraq Bill Qeytsin külli miqdarda sərvəti onun şəxsi bilik və bacarığının, ağlının məhsuludur, onda belə bir fikri eksperimentə müraciət etmək yerinə düşərdi. Gəlin elə fərz edək ki, Biill Qeyts və ya hər hansı bir digər sahibkar hansısa kimsəsiz adaya ezam edilir və ona «buyur, əgər sənin qazandıqların doğrudanda sənin şəxsi biliyinin, bacarığının məhsuludursa onda göstər məharətini, yarat milyardlarla dollar sərvəti, bu sən, buda sənin ağlın». Təbii ki, o heç bir dəyər yarada bilməyəcək və ən yaxşı halda Robinzon Kruzonun uğurunu təkrarlayaraq ancaq öz fiziki mövcudluğunu təmin edə biləcəkdir.
    Bu hal özü bir daha göstərir ki, kapital, sərvət kollektiv əməyin məhsuludur, həmdə təkcə fərdi əməyin yox, ümumilikdə məcmu ictimai əməyin məhsuludur. Buraya isə xammalın çıxarılmasından, emalına, hətta fabrikin, zavodun bina və təchizatına sərf olunmuş məhsul üzərinə hissə-hissə keçən dəyərinə sərf olunmuş əməyin toplam miqdarına qədər hər şey daxildir. Belə olan halda əgər sərvət, kapital ümumilikdə cəmiyyət üzvlərinin hamısının birlikdə qarşılıqlı fəaliyyətindən, zəhmətindən yaranırsa bəs onda nə üçün o, bütün cəmiyyətin rifahına yox, ayrı-ayrı supermilyarderlərə, zəngin təbəqənin dəbdəbəli həyatına xidmət etməlidir? Məhz kommunistlər bu tarixi ədalətsizliyə qarşı mübarizə aparırlar və bu mübarizələrində tamamilə haqlıdırlar.
   
    Sual 18. Elmi texniki tərəqqinin nailiyyətlərinin istehsala tətbiqi nəticəsində fabrik və zavodlarda fəhlə əməyinə olan tələbat azalır ki, bu isə öz növbəsində fəhlələrin sayının durmadan azalması, qeyri istehsal sektorunda çalışan işçilərinsə sayının artması deməkdir. Bu faktdan çıxış edərək bir çox müəlliflər iddia edirlər ki, fəhlə sinfi getdikcə «yox olur», «ölüb gedir», özünün sosial keyfiyyətlərini və mübarizə ənənələrini itirir ki, bu da kommunistlərin sosial bazasını itirməsi və kommunist ideologiyasının ölüb getməsiylə nəticələnəcəkdir. Bəs sizcə proletariatın «ölüb getməsi» kommunistlərin inqlabi sinifdən məhrum olması demək deyilmi və belə olan təqdirdə sosial bazasını itirmiş ideologiya kimə lazımdır?
   
    Cavab: Elmi texniki nailiyyətlərin istehsala tətbiqi nəticəsində istehsalda fəhlə əməyinə tələbatın azalması və bunun da yekunda fəhlə sinfinin cəmiyyətin çox böyük əksəriyyətindən az bir hissəsinə çevrilməsi prosesi heçdə yeni bir şey deyil. Hələ vaxtıyla Marks yazırdı ki, indi biz elə bir dövrdə yaşayırıq ki, yeni kəşf olunmuş hər hansı bir dəzgah Çində milyonlarla fəhlənin işsiz qalmasıyla nəticələnir. Təbiiki əsrlərdən bəri davam edən və getdikcə intensivləşən, dərinləşən bu proses nəticəsində fəhlə sinfinin sayı getdikcə azalır, qeyri istehsal sektorunda çalışalarınsa sayı artır. Məsələn, əgər 60-70 il bundan əvvələ qədər Amerikada əhalinin az qala yarısından çoxu kənd təsərrüfatı sahəsində çalışırdısa, bu gün bu rəqəm əmək qabiliyyətli əhalinin cəmi 3-4%-ni təşkil etməkdədir. Sənaye sahəsində də həmçinin, iş yerlərinin daim ixtisar edilməsi sənaye fəhlələrinin də sayını kəskin surətdə azaltmışdır. İndi ABŞ-da sənaye və kənd təsərrüfatı sektorunda çalışanların birlikdə sayı əmək qabiliyyətli əhalinin 25%-ni ancaq təşkil edir. Əksinə, qeyri istehsal sektorunda çalışanlarınsa sayı orta hesabla 65-70%-ə qədərdir. Belə ki, təkcə ticarət mehmanxana biznesi kommunal təsərrüfat, ictimai iaşə və xidmət sektorlarında çalışanlar Amerikanın əmək qabiliyyətli əhalisinin yarıdan çoxunu təşkil etməkdədir. Deməli hər dörd əmək qabiliyyətli amerikalıdan sadəcə biri istehsalat sahəsində işləyir, qalanı isə qeyri istehsal sektorunun payına düşür. Bu və buna bənzər mənzərəni demək olar ki, bütün inkişaf etmiş dövlətlərdə müşahidə etmək mümkündür. Bir sözlə, həqiqətəndə cəmiyyətin məhsuldar qüvvələri inkişaf etdikcə fəhlələrin sayı azalır. Amma bu heçdə kommunistlərin sosial bazadan, inqilabi sinifdən məhrum olması anlamına gəlmir. O səbəbdən ki, dəyişən ancaq əməyin strukturudur, cəmiyyətin sinfi strukturu isə olduğu kimi qalır. Məlumdur ki, əmək iki təpkib strukturdan ibarətdir: 1) Maddi əmək; 2) Qeyri maddi əmək. Tarix boyu əməyin ümumi çəkisində 1-cinin, yəni maddi əməyin kütləsi üstünlük təşkil etmişdir, bu gün isə elmi texniki tərəqqiylə, yeni-yeni fəaliyyət sahələrinin əmələ gəlməsiylə əlaqədar olaraq əksinə, əməyin ümumi çəkisində qeyri maddi əməyin kütləsi artır ki, bu da ancaq və ancaq əməyin strukturunun dəyişməsidir, cəmiyyəmin sinfi strukturu isə eynilə qalmaqdadır. Belə ki, kommunistlərin sinif anlayışı bir neçə təməl prinsipə əsaslanır və Lenin sinif anlayışına tərif verərkən bunları belə ifadə edirdi: «Sinif, tarixən müəyyən ictimai istehsal sistemində tutduqları yerə görə, istehsal vasitələrinə olan öz münasibətlərinə … görə, ictimai əmək təşkilindəki rollarına görə, deməli ictimai sərvətdən malik olduqları payı almaq üsuluna və bu payın miqdarına görə fərqlənən böyük insan qruplarına deyilir. Siniflər elə insan qruplarıdır ki, müəyyən ictimai təsərrüfat sisteminə tutduqları mövqeyə görə bu qruplardan biri digərinin əməyini mənimsəyir.»
    Sinif haqqında deyilmiş bu əlamətlərin hər biri, nöqtəsinə vergülünə qədər eynilə indiki cəmiyyətdə də mövcuddur. Bu gün yaşadığımız cəmiyyət iki böyük sinifə bölünür. Bunlardan birincisi bütün maddi və mənəvi istehsal vasitələrini: şirkətləri, otelləri, restoranları, turist bazalarını, fabrikləri, zavodları bir sözlə bütün istehsal və xidmət sektorlarını öz əlində cəmləmiş sahibkar kapitalistlər sinifidir, digərləri isə istehsal və qeyri istehsal sektorlarında (fərqi yoxdur zavoddur, fabrikdir yoxsa mehmanxanadır, restorandır) sahibkarların əlinin altında muzdla işləyən işçi sinifdir. Bu siniflərdən biri xüsusi mülkiyyətə münasibətdə sahiblik hüququna malikdir, sahibkardır, digəri isə sahibkara öz əməyini (maddi və ya qeyri maddi) satıb özü və ailəsi üçün zəruri olan həyat vasitələri əldə etmək üçün muzdla işləyən işçidir. Təbii ki, belə olan halda bu siniflərin cəmiyyət sərvətindən aldıqları payda bir-biri ilə müqayisədə kəskin fərqlənir. Birincilər, yəni sahibkar kapitalistlər ümumplanet məhsulunun 80%-ni mənimsədikləri halda, hansı ki, onlar və nisbətən yüksək maaş alan təbəqələr planet əhalisinin cəmi 19%-ni təşkil edirlər, yerdə qalan və planet əhalisinin 81%-ni təşkil edən işçi sinifi isə ümumplanet məhsulunun cəmi 20%-i ilə kifayətlənməli olurlar.
    İndi rəsmi elmi ədəbiyyatlarda çox böyük yanlışlığa yol verərək yazırlar ki, guya planet əhalisinin 19%-ni təşkil edən «qızıl milyarda» ancaq qərb ölkələrinin əhalisi daxildir. Əslində təsnifatı bu cür aparmaq qətiyyən düzgün deyil. Axı necə ola bilər ki, Amerikanın 37,6 miyon (qeyri-rəsmi 50 milyon) ifrat yoxsulunu, Avropanın milyonlarla işsizini «qızıl miyarda» aid edəsən, amma Azərbaycanın, Rusiyanın, Qazaxıstanın biznes maqnatlarını, milyarderlərini bu kateqoriyaya aid etməyəsən. Bu hansı normal məntiqə uyğundur? Əslində isə «qızıl milyarda» qərb ölkələrinin əhalisi yox, bütün dünya dövlətlərində əhalinin 10-15%-ni təşkil edən sahibkarlar və imkanlı ailələr daxildirlər. Yerdə qalan ümum planet sakinləri isə işçi sinifinə məxsusdur ki, əhalinin 81%-ni təşkil etdikləri halda planet sərvətinin 1/5-ni mənimsəyirlər. Yəni əgər planetdə tutaq ki, 5 dənə banan yetişdirilirsə onun 4-nü sahibkar kapitalistlər, varlılar, birini isə işçi sinfi yeyir. Deməli Karl Marksn dediyi əməklə kapital arasındakı ziddiyətlər nəinki öz həllini tapmayıb, əksinə bu ziddiyət daha da dərinləşib. Hələ kapitalizm tarixinin heç bir dövründə kapitalistlər indiki qədər qiqant sərvətə sahib olmayırlar. Dünyanın ən varlı 3 nəfər sahibkarının sərvəti planetin ən yoxsul 47 dövlətinin illik milli gəlirindən çoxdur.
    Bütün bunlar bir daha onu təsdiqləyir ki proletariat «yox olmur», sadəcə olaraq işçi sinfinin simasında yeni məzmun və yeni keyfiyyət qazanır.
   
    Sual 19. Bir qisim müəlliflər iddia edirlər ki, cəmiyyəti siniflərə bölmək, onları qarşı-qarşıya qoymaq, bir birinə düşmən etmək marksist nəzəriyyənin uydurmasıdır. Belə olan halda kommunistlər nə üçün milləti siniflərə bölür, parçalayır və onları qarşı qarşıya qoyurlar. Sizcə bu bizim milli birlik ideallarımıza zidd deyilmi? Düşmənlərimiz onsuzda çoxdur, öz içimizdə düşmən yaratmağa nə ehtiyac vardır?
   
    Cavab: Yox, mən qətiyyən elə düşünmürəm ki, cəmiyyəti antoqonist siniflərə bölmək, onları biri birinə düşmən etmək, onları qarşı qarşıya qoymaq komministlərin işidir. Ən azından bu işi görməyə komministlərin gücü çatmaz. Çünki onların ixtiyarında nə hökumət, nə parlament, nə məhkəmə, nə də ki polis cəza dəstələri yoxdur.
    Cəmiyyəti siniflərə parçalamaq, bir sinifin (azlığın) digər sinifin (çoxluğun) əməyi hesabına yaşayıb harınlamasını təyin etmək o adamların işidir ki, indi hakimiyyət də, parlament də, məhkəmə də, polis də, pul da, kapital da, bir sözlə bütün siyasi və iqtisadi hökmüranlıq onların əlindədir. Uzağa getməyin, elə son 15 ildə belələrinin cəmiyyəti antoqonist siniflərə necə bölüb parçaladıqlarının hamımız canlı şahidləriyik. İndi ölkə bahalı mənzillərə xarici avtomobillərə hər il milyardlarla dollar pul xərcləyən bir ovuc zəngin sinifə və 2 dollarlıq uşaq puluna belə möhtac qalmış milyonlarla yoxsula parçalanıb bölünmüşdür. Bunu isə kommunistlər yox, özlərinə «demokrat» deyənlər ediblər, başqa sözlə cəmiyyəti siniflərə bölüblər.
    Deyirsiniz ki, düşmənlərimiz onsuzda çoxdur, belə olan halda milləti siniflərə bölüb, daxildə düşmənçilik toxumları səpməyə nə ehtiyac var, milləti siniflərə bölüb onlar arasında düşmənçilik toxumlarını bizmi səpirik?
    Hər səkkiz vətəndaşından birinin qaçqın olduğu, əhalisinin yarısının ifrat dərəcədə yoxsul olduğu, şəhid anasının 12 dollar müavinətə möhtac edildiyi bir ölkədə hər il bahalı avtomobillərə, mənzillərə, villalara milyardlarla dollar pul xərcləyən «zəngin parazitlər» sinfini bizmi yaratdıq, ön xətdə Azərbaycan əsgəri erməniyə atmağa güllə tapmadığı halda, 20% torpaqlarımız işğal altında olduğu halda, bazarlarda, restoronlarda minlərlə tankın alınmasına bəs edə biləcək pulları kefə damağa, rəqqasələrə xərcləyən tüfeyli sinfi bizmi yaratdıq, on minlərlə qız-gəlini Dubayda, İstanbulda can alverinə sövq edilmiş bir ölkədə qoluna 15-20 min dollarlıq saat taxan, 2 min dollarlıq alışqanla siqar yandıran, avtomobilinin təkərlərini belə brilyant qaşlarla bəzədən forslu sinfi bizmi yaratdıq? Milləti ictimai istehlak fondundan, mənzil fondlarından, pulsuz mənzil, pulsuz səhiyyə, pulsuz təhsil hüquqlarından məhrum edib, bu hüquqların reallaşmasına sərf edilən milyardlarla dolları indi mənfəət kimi öz ciblərinə yönəldən sahibkarlar sinfini bizmi yaratdıq? Məgər daxilimizdə düşmənçilik toxumları səpənlər milləti siniflərə parçalayıb onlar arasında sosial uçurumlar yaradanlar deyillərmi?
    Kommunistllər isə tam əksinə, millətin, cəmiyyətin siniflərə bölünməsini, bir sinfin digər sinif üzərində hökmranlıq etməsini və insanlar arasında sinfi fərqlərin yaradılmasını qətiyyətlə rədd edir, və ona qarşı çıxırlar. İnsanlar arasında sinfi fərqlərin silinməsinə nail olmaq kommunistlərin mübarizə proqramı və son məqsədidir.
    Kommunistlərin sinfi nəzəriyyəsini isə uydurma hesab edənlər o adamlardır ki, onlar sahibkarların məziyyətləri, sosial humanitar «keyfiyyətləri» haqqında cild-cild əsərlər yazdıqları halda, belə bir sinfin mövcudluğunu inkar edirlər. Halbuki bu sinfin mövcudluğu ölkələrin konstitusiyalarında belə birbaşa təsbit olunmuşdur.
    O ki qaldı cəmiyyətin siniflərdən ibarət olması və onlar arasında gedən sinfi mübarizə ideyasına, bu heçdə marksistlərin icad etdiyi bir şey deyil, bu həqiqəti hələ Marksdan əvvəl elə burjua ideoloqlarının özləri etiraf etmişdirlər. Karl Marks bu barədə İosif Veydemeyrə məktubunda (5 mart 1852) yazırdı: «…Mənə gəldikdə nə müasir cəmiyyətdə siniflər mövcud olmduğunu açmaq, nə də bunların arasında mübarizə getdiyini kəşf etmək mənim xidmətim deyildir. Burjua tarixçiləri bu siniflər mübarizəsinin tarixi inkişafını, burjua iqtisadçıları isə siniflərin iqtisadi anatomiyasını məndən çox əvvəl şərh etmişlər».
    Məncə artıq bu sözlərdən sonra əlavə şəhə ehtiyac yoxdur.
   
    Sual 20. Sovet hakimiyyəti qurularkən Azərbaycan Respuğlikasının ərazisi 114 min kvadrat kilometr olduğu halda, 1991-ci ildə müstəqillik elan olunarkən ölkə cəmi 86,6 min kvadrat kilometr əraziyə sahib idi. Başqa sözlə, kommunistlərin 70 illik hakimiyyəti zamanı Azərbaycan təqribən 32 min kvadrat kilometr ərazisini itirmişdir. Belə bir tarixi xəyanətdən sonra kommunistlərin Azərbaycanda yenidən hakimiyyətə qayıtması nə dərəcədə mümkündür və buna kommunistlərin mənəvi haqqı çatırmı?
   
    Cavab: Səhviniz var, sizin bu ittihamlar heç bir tarixi faktlarda öz təsdiqini tapmır. Ən əsası isə Sovet hakimiyyəti qurularkən Azərbaycan Respublikasının mübahisəsiz ərazisi 114 min kvadrat kilometr yox, təqribən elə indiki qədər, yəni 87,3 min kvadrat kilometr olmuşdur, və Azərbaycan özünün ən böyük torpaq itkilərini kommunistlərin hakimiyyəti dövründə yox, 1918-20-ci illərdə Müsavat hakimiyyəti zamanında yaşamışdır. Kommunistlərin guya Azərbaycan torpaqlarını ermənilərə satması kimi informasiyalar isə tamamilə yalan, heç bir elmi tarixi faktoloji əsası olmayan cılız siyasi maraqların ifadəsindən başqa bir şey deyildir. Bu və buna bənzər ittihamlar ancaq və ancaq 1918-20-ci illərdə Müsavat hökumətinin qonşu dövlətlərə güzəştə getdiyi 34,4 min kvadrat kilometr ərazi faktını ört-basdır etmək üçün ortalığa atılmış oyundur. Əsil tarixi həqiqət isə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan 1918-20-ci illərdə cəmi 23 ay hakimiyyətdə olmuş Milli hökumətin (Müsavat) hakimiyyəti zamanında ərazisinin təxminən ¼-ni itirmişdir. Müsavat hökuməti 1918-ci ildə ermənilərə Aleksandropol (Gümrü), İrəvan, İçmədzin, Sürməli əv s. olmaqla 18,7 min kvadrat kilometr, gürcülərə Borçalı, Qarayazı əv Sığnax olmaqla 8,7 min kvadrat kilometr, ruslara isə Dərbəndi, hamısı bir yerdə təxminən 34,4 min kvadrat kilometr ərazi güzəştə getmişdir.
    1500 iildən sonra Azərbaycan torpaqlarında erməni dövlətinin yaradılmasını tanıyan və bütün İrəvan mahalı da daxil olmaqla İrəvan şəhərini də erməni hökumətinə paytaxt kimi hədiyyə edənlər də məhz Demokratik Cümhuriyyətin rəhbərləri olmuşdurlar. Hətta bu yaxınlarda, 2005-ci ilin iyun ayında İrəvan mahalının Cümhuriyyətçilər tərəfindən daşnak hökumətinə verilməsinin 87 illiyi ilə əlaqədar olaraq Bakıda elmi-praktik konfrans da keçirilmişdir. Hələ indi-indi millət görməyə başlayır ki, Azərbaycan torpaqlarını öz dədə-baba mülkləri kimi ermənilərə bağışlayıb sonrada bütün günahları kommunistlərin üzərinə yıxanlar kimlərdir.
    Bəzən elmi ədəbiyyatlarda yazırlar ki, guya Azərbaycan Demokratik Respublikasının (1918-20) mübahisəsiz dəqiq ərazisi 97,3 min kvadrat kilometr olub.bu da səhv fikirdir. ADR 1919-cu ilin noyabrın 23-də Ararat Respublikasıyla bağladığı biyabırçı separat sazişlə Azərbaycanın daha 10 min kvadrat kilometr ərazisini (Zəngəzur və ətrafı) mübahisəli ərazilər siyahısına daxil etmiş və bununladaavtomatik surətdə ADR-in mübahisəsiz dəqiq ərazilərini 87,3 min kvadrat kilometrə qədər azaltmış və Zəngəzurun ermənilərə verilməsi üçün hüquqi baza yaratmış oldular. Həmçinin bu separat sazişlə milli hökumət nə qədər acı olsada de-yure Zəngəzurun Azərbaycan torpağı olması faktını «şübhə» altına almış və sərhədlər dəqiqləşdirilənədək milli ordunu Zəngəzurdan geri çıxarmışdır. Təbiiki bundan istifadə edən ermənilər də zəngəzuru işğal edib talanlara başlamışdırlar. Bir neçə dəfə əl dəyişdirən Zəngəzur axırıncı dəfə 1920-ci ilin avqustunda ermənilər tərəfindən yenidən işğal olunmuş və Ararat Respublikası sovetləşəndən sonra Stalin və Orconikidzenin təzyiqləri qəticəsində məcburi surətdə ermənilərə verilmişdir. Nərimanov Zəngəzurun itirilməsini 1920-ci ilin dekabrında bir şərtlə etiraf etməyə razılıq vermişdir ki, Dağlıq Qarabağ, Naxçıvan Azərbaycanın tərkibində saxlanıpsın. Əks təqdirdə bu torpaqlar da mərkəzin təzyiqiylə ermənilərə veriləcəkdi. Hətta bakının özü belə ayrılaraq Rusiyaya birləşdirilə bilərdi.
    Deməli Azərbaycan ən böyük torpaq itkilərini kommunistlərin yox, müsavatçıların hakimiyyəti zamanı yaşamışdır. Ən əsası isə Azərbaycan kommunistləri heç vaxt müstəqil siyasi iradə nümayiş etdirərək ermənilərə torpaq verməmiş, verilən torpaqlarınsa taleyi Bakıda yox, birbaşa mərkəzdə, Moskvada həll olunmuşdur. Çünki o zaman bizim taleyimizi bizim iradəmizin fövqündə duran qüvvələr həll edirdi. Amma Zəngəzurdan 3 dəfə böyük ərazini və o cümlədən İrəvan mahalını Müsavat hökuməti xoşluqla, könüllülüklə və milli hökumətin siyasi iradəsiylə ermənilərə hədiyyə etmişdir. 1991-94-cü illərdə verilən 20% ərazimiz də bu qəbildəndir.bax əsil faciə budur.
    İndi özünüz qərar verin, Azərbaycanı idarə etməyə daha çox kimin haqqı var, kommunistlərin, yoxsa yalançı «millətçilərin»?

Məqalə 371 dəfə oxundu